Bugun...



ZEKA VE ÖLÜM ORANI...

Ayrımsal epidemiyoloji, sağlık sistemini kullanan insanların tedavilerine devam edip etmemesinde rol oynayan faktörleri araştıran yeni bir bilim alanıdır. Araştırmaların odağında yer alan iki konuyu bugün sizlerle paylaşıyoruz: beş büyük kişilik faktörü ve zekanın G faktörü

facebook-paylas
Güncelleme: 05-04-2020 19:35:44 Tarih: 04-04-2020 23:46

ZEKA VE ÖLÜM ORANI...


Ayrımsal epidemiyoloji dalının esas amacı zeka (ya da G faktörü), karakter özellikleri ve ölüm oranı arasındaki bağlantıları kurmaktır. 

Edinburgh Üniversitesinde 2017 yılında yürütülen bir araştırmada, çocuklukta gösterilen zeka belirtisi ile muhtemel ölümler arasında bir bağlantı olduğu keşfedildi. Bu, kişinin 11 yaşındaki zekası ne kadar yüksekse 80 yaşından fazla yaşama ihtimali de o kadar yüksek demekti.

Yani bu araştırmalar; G faktörü ile sağlıklı alışkanlıklara göre yaşamak, verilen ilaçları kullanmak, tedavileri aksatmadan uygulamak, egzersiz yapmak ve sağlıklı beslenmek arasında bir bağlantı olduğuna işaret ediyor.

Ayrımsal Epidemiyoloji

Bu da demek oluyor ki; mantık yürütme, plan yapma, problem çözme, soyut düşünme ya da komplike fikirleri anlama gibi bilişsel işlevlerimize yardımcı olan zekamız, ömrümüzün ne kadar uzun olduğunu belirleyen faktörlerden biri olabilir. Eğer G faktörünüz 85’in altında kalıyorsa, araştırmacılara göre bu durum risk teşkil ediyor.

Görünüşe göre G faktörü sadece hasta olunduğunda tedavi almaktan ibaret değil. Bunun yanı sıra, beklenmedik kazaları öngörmek ve önlemek için de önemli. Bazı araştırmalardan elde edilen bulgular, IQ’su 85’in altında olanların 115 ve üstü olanlara göre üç kat daha fazla araba kazası geçirme ya da ölme riski olduğunu destekler nitelikte.

Bu gibi sonuçları çıkarmanın zor kısmı ise her insanın aynı tedavileri alamaması ve sağlık sistemimizin G faktörünü herhangi bir şekilde hesaba katmaması. Ancak eğer bunları yapmak mümkün olsaydı, IQ’su düşük insanları daha iyi bir şekilde tedavi etmek de mümkün olurdu.

Bunu gerçekleştiriyor olsaydık bile mevcut sağlık sistemimizde erişilebilirliğin olmaması sorunu ile baş ediyor olurduk. İlk başta bu tam anlaşılmayabilir, fakat sağlık hizmetini geliştirmenin yolu daha fazla hizmet sağlamak değil. Bunun çözümü, G faktörü ve kişilik özelliklerine göre kişiye özel doğru hizmeti verebilmek.

G faktörü kişinin ölüm oranını etkileyen tek faktör değil. İşin bu kısmını çalışan alan da sadece ayrımsal epidemiyoloji değil. Goldberg’in beş kişilik özelliğinde listelediği; yeni deneyimlere açık olmak, sorumluluk duygusuyla hareket etmek, dışadönüklük, uyumluluk ve nevrotiklik özellikleri de tıbbi bakımda önemli rol oynuyor.

Kişilik özellikleri bağlamında, bu özelliklerin bazı bozuklukların kökeninde yatıyor olabilme ihtimalini araştıranlar da oldu. Örneğin, sorumluluk duygusu alkol, kenevir ve tütün kullanımıyla ilgili. Nevrotiklik ise depresyon, anksiyete ve fobilerle. Cana yakınlık da obsesif kompulsif bozukluğu (OCD), takıntılı olma ve şizofreniyle ilişkilendiriliyor.

Aynı şekilde bu kişilik özellikleri genel sağlık durumuyla da oldukça ilintili. Kişiliğin bütüncül modelini göz önüne aldığımızda, bazı faktörlerin diğerlerine göre daha önemli olduğunu görebiliriz.

Değişken duyguları kontrol eden sorumluluk duygusu ya da öz-denetim bu şekilde işliyor. Örneğin, uyumluluk özelliğine sahip olmak mantıksız inançlar, agresiflik ve dürtüsellikle daha çok ilgili.

Bu durumda, bir doktorun tedavi planı çıkarırken kişinin sorumluluk duygusuyla hareket etme eğilimini de hesaba katması gerekiyor. Elbette diğer kişilik özelliklerine de bakarak yine aynı temele dayalı bir süreç belirlemeli.

Psikolojik profillerle fenokopiler

İnsanların G faktörüne göre tedavi planlama fikrini iyice kavradığımızda ayrımsal epidemiyolojinin önemini daha iyi görebiliriz. Eğer araştırmacılar bu alanda çalışmalar yapmaya devam ederse, kişinin genlerine ve çevresiyle olan etkileşimine göre profiller oluşturmak mümkün olacaktır.

Bu da kişinin zekasının ve kişilik özelliklerinin hayatını yaşama şeklini nasıl etkilediğini daha iyi anlamamıza yardımcı olacaktır. Böylece ameliyat, belirli ilaçların kullanımı ya da sağlık kontrolü gibi prosedürleri planlamak için ideal yolu bulmamıza rehber olacak psikolojik profiller geliştirebileceğiz. 

Uygulamaya geçirebileceğimiz şeyler

Ayrımsal epidemiyoloji ve bireysel genetikler üzerindeki çalışmalar henüz yeterli seviyeye ulaşmamış olsa da; sağlık kontrolleri, ameliyatlar ve ilaç kullanımı konusunda bazı uygulamaları hayata geçirmeye başlamak mümkün. İlk adım olarak farklı IQ birimleri olan herkes adına fırsat eşitliği sağlamaktan başlayabiliriz.

G faktörüyle alakalı bir başka konu ise uygulamasının kolay olması. Örneğin, tedavi talimatlarını sadece belirli bir okuma seviyesindekilerin anlayacağı şekilde vermemek, hastanın tam olarak ne yapması (ve yapmaması) gerektiğini doğru bir iletişimle aktarmak, halkın genelinin kolayca anlayabileceği bir düzeyde yönlendirmeler yapmak, daha basit bir dil kullanmak ve gereksiz bilgiler dahil etmemek.

Kişilik özellikleri konusunda ise her hastanın belli başlı özellikleri dikkate alınarak kişiselleştirilmiş tedaviler uygulanmalı. Kişiliğine göre doğru ilacı vermek gibi geniş çaplı bir konu ele alınabilir.

Örneğin, dışadönüklüğü fazla olan birine sosyal hayatını etkileyecek ilaçlar vermemek gibi. Sorumluluk duygusu fazla olan birine ise konsantrasyon bozan bir ilaç vermek yan etkisiyle başa çıkmasını zorlaştıracaktır. Uyumluluk konusunda başarısız biriyle de direkt olarak tedaviyi takip etmeye yönelik bir ilişki kurmak üzerine çalışmak işe yarayabilir.

Bütün bunlar sağlık sisteminden maksimum fayda almaya yardımcı olmaktan çok daha fazlasını sağlar. Bunların yanı sıra, sistem daha etkili ve hızlı işler, hastaların tedavilerini uygun şekilde uygulama oranı artar.

Hastanın zeka seviyesini ve kişilik profillerini bilmek, doktorların sağlıksız davranışları önlemeye yönelik planlar geliştirmesine yardımcı olur. İnsanların bilgiyi nasıl ve ne kadar kavradığını bildiklerinde, bu bilgiyi aktarmanın en iyi yolunu da bulabilirler.

aklinizikesfedin




Bu haber 66 defa okunmuştur.


Etiketler :

FACEBOOK YORUM
Yorum

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER ARAŞTIRMA Haberleri

YAZARLAR

EN GÜVENDİĞİNİZ SİYASETÇİ KİM?


HABER ARA
HABER ARŞİVİ
resmi ilanlar
HAVA DURUMU
nöbetçi eczaneler
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Trabzonspor 26 15 3 8 59 28 53 +31
2 Başakşehir FK 26 15 3 8 50 25 53 +25
3 Galatasaray 26 14 4 8 44 20 50 +24
4 Sivasspor 26 14 5 7 47 29 49 +18
5 Beşiktaş 26 13 8 5 40 32 44 +8
6 Alanyaspor 26 12 7 7 44 25 43 +19
7 Fenerbahçe 26 11 8 7 46 34 40 +12
8 Göztepe 26 10 9 7 31 30 37 +1
9 Gaziantep FK 26 8 10 8 36 41 32 -5
10 Denizlispor 26 8 11 7 26 34 31 -8
11 Antalyaspor 26 7 10 9 29 43 30 -14
12 Gençlerbirliği 26 7 12 7 33 44 28 -11
13 Kasımpaşa 26 7 14 5 38 50 26 -12
14 Konyaspor 26 5 10 11 21 33 26 -12
15 Yeni Malatyaspor 26 6 13 7 38 40 25 -2
16 Çaykur Rizespor 26 7 15 4 26 44 25 -18
17 MKE Ankaragücü 26 5 13 8 23 45 23 -22
18 Kayserispor 26 5 14 7 28 62 22 -34
Takım O G M B A Y P AV
1 Hatayspor 28 15 5 8 38 23 53 +15
2 BB Erzurumspor 28 13 7 8 30 22 47 +8
3 Bursaspor 28 14 7 7 43 35 46 +8
4 Adana Demirspor 28 12 7 9 55 35 45 +20
5 Akhisarspor 28 12 7 9 36 31 45 +5
6 Fatih Karagümrük 28 11 7 10 40 34 43 +6
7 Altay 28 11 7 10 36 30 43 +6
8 Ümraniyespor 28 11 10 7 39 39 40 0
9 Giresunspor 27 10 9 8 30 33 38 -3
10 Keçiörengücü 28 8 9 11 21 22 35 -1
11 Balıkesirspor 28 8 9 11 30 33 35 -3
12 Menemenspor 28 9 11 8 32 38 35 -6
13 İstanbulspor 27 7 8 12 38 34 33 +4
14 Altınordu 28 7 11 10 32 39 31 -7
15 Boluspor 28 4 11 13 24 36 25 -12
16 Osmanlıspor FK 28 6 13 9 32 42 24 -10
17 Adanaspor 28 3 14 11 26 42 20 -16
18 Eskişehirspor 28 7 16 5 32 46 17 -14
Takım O G M B A Y P AV
1 Samsunspor 28 23 1 4 64 11 73 +53
2 Manisa FK 28 19 3 6 79 31 63 +48
3 Hekimoğlu Trabzon 28 17 7 4 51 34 55 +17
4 Sancaktepe FK 28 16 8 4 51 23 52 +28
5 İnegölspor 28 13 9 6 41 30 45 +11
6 Afjet Afyonspor 28 13 11 4 47 30 43 +17
7 Tarsus İdman Yurdu 28 14 13 1 45 39 43 +6
8 Pendikspor 28 11 10 7 40 39 40 +1
9 Sarıyer 28 11 10 7 34 33 40 +1
10 Zonguldak Kömürspor 28 9 10 9 35 37 36 -2
11 Çorum FK 28 11 14 3 36 42 36 -6
12 Hacettepe Spor 28 11 15 2 37 48 35 -11
13 1922 Konyaspor 28 9 13 6 38 45 33 -7
14 Kırklarelispor 28 8 11 9 25 41 33 -16
15 Başkent Akademi FK 28 9 15 4 37 41 31 -4
16 Amed Sportif 28 7 14 7 28 46 28 -18
17 Gümüşhanespor 28 7 17 4 31 57 25 -26
18 Şanlıurfaspor 28 0 27 1 10 102 14 -92
Takım O G M B A Y P AV
1 Serik Belediyespor 28 16 5 7 49 24 55 +25
2 24Erzincanspor 28 14 4 10 47 22 52 +25
3 68 Aksaray Belediyespor 28 14 6 8 43 27 50 +16
4 1928 Bucaspor 28 14 7 7 47 34 49 +13
5 Artvin Hopaspor 28 12 5 11 38 21 47 +17
6 Düzcespor 28 12 6 10 32 18 46 +14
7 Karaköprü Belediyespor 28 10 6 12 25 22 42 +3
8 Çatalcaspor 28 9 5 14 39 28 41 +11
9 Silivrispor 28 8 6 14 37 31 38 +6
10 Sultanbeyli Bld. 28 9 8 11 33 27 38 +6
11 Kızılcabölükspor 28 8 8 12 39 37 36 +2
12 Yomraspor 28 9 10 9 28 30 36 -2
13 52 Orduspor FK 28 7 7 14 21 20 35 +1
14 Çankaya FK 28 9 12 7 33 37 34 -4
15 Şile Yıldızspor 28 6 11 11 23 30 29 -7
16 Erzin Spor Kulübü 28 6 12 10 27 34 28 -7
17 Tokatspor 28 1 23 4 16 66 7 -50
18 Manisaspor 28 1 24 3 16 85 0 -69
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 12/06/2020 Başakşehir FK vs Alanyaspor
 12/06/2020 Beşiktaş vs Antalyaspor
 12/06/2020 Çaykur Rizespor vs Galatasaray
 12/06/2020 Fenerbahçe vs Kayserispor
 12/06/2020 Gaziantep FK vs MKE Ankaragücü
 12/06/2020 Gençlerbirliği vs Konyaspor
 12/06/2020 Göztepe vs Trabzonspor
 12/06/2020 Sivasspor vs Denizlispor
 12/06/2020 Yeni Malatyaspor vs Kasımpaşa
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 16/06/2020 Giresunspor vs İstanbulspor
 19/06/2020 Adana Demirspor vs Osmanlıspor FK
 19/06/2020 Altay vs Akhisarspor
 19/06/2020 Balıkesirspor vs Menemenspor
 19/06/2020 BB Erzurumspor vs Eskişehirspor
 19/06/2020 Boluspor vs Altınordu
 19/06/2020 Giresunspor vs Adanaspor
 19/06/2020 İstanbulspor vs Hatayspor
 19/06/2020 Keçiörengücü vs Bursaspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 18/07/2020 Bandırmaspor vs Kahramanmaraşspor
 18/07/2020 Bayburt Özel İdare Spor vs Sivas Belediyespor
 18/07/2020 Eyüpspor vs Van Spor
 18/07/2020 Kastamonuspor vs Etimesgut Belediyespor
 18/07/2020 Kırşehir Belediyespor vs Ergene Velimeşe
 18/07/2020 Niğde Anadolu FK vs Bodrumspor
 18/07/2020 Sakaryaspor vs Kardemir Karabükspor
 18/07/2020 Tuzlaspor vs Uşak Spor
 25/07/2020 Ankara Demirspor vs Tuzlaspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 18/07/2020 Çankaya FK vs Tokatspor
 18/07/2020 Düzcespor vs Manisaspor
 18/07/2020 Erzin Spor vs Artvin Hopaspor
 18/07/2020 Karaköprü Belediyespor vs Serik Belediyespor
 18/07/2020 Silivrispor vs 52 Orduspor FK
 18/07/2020 Şile Yıldızspor vs Kızılcabölükspor
 18/07/2020 1928 Bucaspor vs Sultanbeyli Bld.
 18/07/2020 24Erzincanspor vs Yomraspor
 18/07/2020 68 Aksaray Belediyespor vs Çatalcaspor
ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
639 Okunma
236 Okunma
204 Okunma
199 Okunma
193 Okunma
187 Okunma
185 Okunma
180 Okunma
154 Okunma
141 Okunma
141 Okunma
140 Okunma
130 Okunma
123 Okunma
122 Okunma
121 Okunma
118 Okunma
117 Okunma
115 Okunma
113 Okunma
112 Okunma
111 Okunma
110 Okunma
109 Okunma
107 Okunma
106 Okunma
105 Okunma
105 Okunma
104 Okunma
104 Okunma
104 Okunma
SON YORUMLANANLAR
YUKARI YUKARI