Bugun...



"VAHŞİ KAPİTALİZM PANDEMİDEN GÜÇLENEREK ÇIKACAK"

ABD’de yaşayan uluslararası ekonomi ve siyaset stratejisti Cenk Sidar, pandemi krizinin dünya ekonomisini yeniden şekillendireceğini savunuyor. Sidar’a göre "vahşi kapitalizm" pandemiden güçlenerek çıkacak.

facebook-paylas
Güncelleme: 13-04-2020 18:18:17 Tarih: 11-04-2020 20:20


Dünya geçen ocak ayından bu yana COVID-19 kriziyle zor zamanlar yaşıyor. Çin'de başlayan virüs salgınında bugün dünya genelinde iki milyona yakın insan enfekte oldu, 102 binden fazlası da hayatını kaybetti.
 
Pek çok ülke karantinada, bazı ülkelerdeyse sokağa çıkma yasakları uygulanıyor. Salgın nedeniyle uygulanan yasaklarsa iş dünyasını ve ülke ekonomilerini vurmuş durumda. Öyle ki, "vahşi kapitalizmin" sonununun geldiğini düşünenlerin sayısı oldukça fazla. ABD'de yaşayan uluslararası ekonomi ve siyaset stratejisti Cenk Sidar ile pandemi sonrası yeni dünya düzenininin nasıl olacağını konuştuk.
 
DW Türkçe: Covid19 salgını dünyayı ekonomik olarak nasıl etkiledi?
 
Cenk Sidar: Pandemi, dünya ekonomisinin şalterini kapattı. Bir anda iş dünyası ve piyasalar komaya girdi. Tarihte ilk defa böyle bir şey yaşandığı için bu sürecin çok deneysel olacağını da söyleyebiliriz.
 
Deneyselden kastınız nedir?
 
"Dünya ekonomisi bu işin içinden nasıl çıkacak" sorusuna kesin bir yanıt vermek çok zor. Zira pandemi sona erdiğinde bazı sektörlerlerin kaldığı yerden devam etmesi mümkün olmayacak.
 
Özellikle hangi sektörler mesela?
 
Mesela hizmet ve turizm sektörleri. Bugün kapanan bir restoranı pandemi bittiğinde yeniden açıp işler hale getirmek belki aylar sürecek. Eski çalışanların yeniden çalışması, kira için yeterli paranın bulunması, müşterileri o restorana yeniden gelmesi için ikna etme gibi süreçler yaşanacak. Dolayısıyla pandeminin dünya ekonomisi üzerinde yarattığı krizin etkileri beklenenden çok daha uzun sürebilir. Bunu ancak yaşayarak göreceğiz. Bu nedenle dijitalleşmeye ayak uyduramayan her işletme geride kalacak.
 
Dijitalleşme pandemiden bağımsız olarak zaten iş dünyasında bir trend haline gelmemiş miydi?
 
Son iki yıldır evet. Ancak bugün iş toplantıları video konferanslarla yapılıyor. Pandemi, dijitalleşme sürecini de öne çekmiş oldu. Gelecek, bugüne geldi. İnsanlar artık evlerinden çalışıyor.
 
‘Bir sonraki sınıf ayrımı dijital ile analog arasında olacak'
 
COVID-19 tüm dünyada bir kırılmaya neden oldu mu diyorsunuz?
 
Bugüne kadarki tüm iş, finans ve insanlık krizleri kırılmaya neden olmuş, yeni sektörlerin ortaya çıkmasını sağlamıştı. Ev kredisini ödeyemeyen bir odasını kiraya vermeye, araba kredisini ödeyemeyense akşamları yolcu taşımaya başlamıştı. Uber ve Airbnb gibi dijital şirketler paylaşım ekonomisini yarattı. Serbest çalışma da (freelancing) bunlardan biri. Diyelim ki grafik tasarımcıyım ve kendimi beş farklı şirkete paylaştırıyorum. Böylece bir krizde işsiz kalma riskimi de azaltmış oluyorum. Türkiye'de çok yaygın olmasa da, ABD gibi ülkelerde paylaşım ekonomisi ciddi pay sahibi. Bu tablo 2008 krizinin bir sonucu olarak ortaya çıktı. Bugün yaşadığımız pandemi krizinin en önemli sonucuysa dijitalleşme olacak. Dijitaleşemeyen kişi, kurum ve şirketler sıkıntılı bir sürece girecek, belki de yok olacak.
 
Türkiye'nin yeterince gelişemediğini söylüyorsunuz ama e-ticaret ve Yemeksepeti gibi ilgi gören işler de var.
 
Öyle ama… Bugün insanlar karantina dolayısıyla evden çalışıyor. Yarın bu özel şirketlerin yüzde kaçı çalışanlarının işlerini yürütmelerine olanak sağlayabilecek? Peki, Kapalıçarşı'daki esnaf? Malını internetten satamayan adam işini yaşatabilecek mi? Endüstri 4.0'ı neredeyse 10 senedir konuşuyoruz. Bu adaptasyonu gerçekleştiremeyen şirketler bugün pandemi krizi nedeniyle bedel ödüyorlar. Ödemeye de devam edecekler.
 
Pandemi sonrası iş dünyasındaki değişim yeni bir sınıfın ortaya çıkmasına da neden olabilir mi?
 
Kesinlikle. Bundan sonraki ayrım dijital ile analog sınıflar arasında olacak. Örneğin ben yatırım bankasında çalışan bir danışman ya da freelance bir gazeteciysem evimde oturup emeğimin karşılığında para kazanmaya devam edebiliyorum. Ancak şu aşamada restoran ya da fabrikadaki işçi çalışamıyor. Zira restoranlar da fabrikalar da kapalı. Beri yandan beyaz yakalıların da işleri garanti değil. Pandemi krizi uzun sürerse büyük firmalar da istihdam azaltımına gidebilir. Dolayısıyla beyaz yakalı ile mavi yakalı arasındaki ayrımın yerini dijital ve analog ayrımı alacak.
 
Herkesin evinde oturup bilgisayar başında para kazanmasını beklemek gerçekçi mi? Fabrikalarda kim çalışacak?
 
Fabrikalarda robot teknolojisi kullanılmaya başlandı bile. Zamanla daha da yaygınlaşacak. Robot teknolojisi uzunca bir süredir işçi sınıfının varlığı için bir tehlike zaten. Yeni dünya kendini iyi eğitmiş, o robotları çalıştırabilecek nitelikli işçi sınıfına da ihtiyaç duyacak.
 
Pandemi krizini "kapitalizmin çöküşü" olarak yorumlayanların sayısı hiç de az değil. Siz buna katılmıyorsunuz o zaman… 
 
"Pandemi kapitalizmin sonunu getirdi" gibi sansasyonel ifadeler doğru değil. Kapitalizm sermaye ekonomisidir. Belki de bu aşamadan sonra daha fazla sermaye mobilize olacak. Daha fazla insan şirket kuracak. Piyasalarda çok büyük fırsatlar var. Çok sayıda şirket el değiştirecek. Bu tür krizlerin olumlu yanlarından biri de işini kaybeden insanların iş kurması oluyor. İş dünyası da ortaya çıkan kırılganlığa karşı bağışıklık kazanmaya çalışıyor. Demem o ki, sermaye ekonomisi güçlenerek devam edecek.
 
"Şirketler devletlere baskı yapabilir"
 
Devletler silah ve savunma sanayiine çok büyük yatırımlar yapıyor. COVID-19 krizi devletlerin yaptıkları yatırımları sorgulamalarına da neden olur mu?
 
ABD gibi güçler her şeye aynı anda yatırım yapar. Ancak Türkiye ya da Brezilya gibi kısıtlı kaynaklarla hareket eden ülkelerin artık doğru kararlar vermesi gerekiyor. Dünya, güvenlikten daha büyük risklerin olduğu bir noktaya mı gidiyor diye oturup düşünmeli. Belki de pandemi krizi insanları ve devletleri birbirine yaklaştıracak. Bugün İngiltere Başbakanı Boris Johnson bile hayatını kaybetme riski taşıyor. Johnson ile Hindistan'daki sade vatandaş arasında hayati risk açısından herhangi bir fark yok. Pandemi bize tüm insanlığı aynı gemide olduğunu hatırlattı bence. Microsoft, Amazon gibi büyük şirketlerin de devletlere baskı yapacağı bir ortam oluşabilir.
 
Nasıl yani?
 
Büyük şirketler kendi varlıklarını insanların para harcamasıyla devam ettirebilir. İnsanların harcayacak parası olmazsa ayakta duramazlar. Bu noktada şirketler devletlere, kaynaklarını insanlara akıtmaları için baskı yapabilir. Devletlerin vatandaşlarına çalışmasa da yüksek maaş bağladığı bir döneme girebiliriz.
 
Bundan sonra önem kazanacak sektörler hangileri olacak?
 
Sağlık, biyoteknoloji, gen bilimi gibi alanlar daha çok insanı çekecek. Öğrenciler bu kanallara yönelecek, mutlaka devletler de bu şirketlere yatırım yapacak.
 
Türkiye bu noktada neler yapabilir?
 
Bu konjonktürde ABD ve Avrupa'da çalışan yetenekli Türk yatırımcı ya da teknolojistler işini kaybedebilir. Türkiye, bu insanları ülkeye geri çekecek bir program oluşturmalı. "Gelin, size sermaye vereyim. Kendi işinizi kurun" diyebilir. Tabii bu insanların ülkeye gelmesi için de sadece para yeterli değil. Aynı zamanda bir tweet nedeniyle tutuklanmayacağı bir ortamın da olması şart. Hükümetin günü kurtarmak için değil, önümüzdeki 10 senede Türkiye'yi bu süreçten güçlenerek çıkarmak için kafa yorması elzem.
 
Yeniden şekillenen dünya otoriter rejimler için nasıl bir yer olacak?
 
Halkların bazı şeylere tahammülü kalmadı. Vatandaşınıza sahip çıkamıyorsanız, kısıtlı kaynaklarınızı lüzumsuz şeylere "itibar" gerekçesiyle harcıyorsanız desteğinizin azalması kaçınılmaz olacak. Hükümetler artık rasyonel, vatandaşını koruyabilen, sosyo-ekonomik değişimlerden zayıflamadan çıkabilecek bir yönetim vaat etmeli.
 
Söyleşi: Tunca Öğreten
 
Deutsche Welle Türkçe



Bu haber 278 defa okunmuştur.


Etiketler :

FACEBOOK YORUM
Yorum

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER HABERLEŞME Haberleri

YAZARLAR

EN GÜVENDİĞİNİZ SİYASETÇİ KİM?


HABER ARA
HABER ARŞİVİ
resmi ilanlar
HAVA DURUMU
nöbetçi eczaneler
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Trabzonspor 26 15 3 8 59 28 53 +31
2 Başakşehir FK 26 15 3 8 50 25 53 +25
3 Galatasaray 26 14 4 8 44 20 50 +24
4 Sivasspor 26 14 5 7 47 29 49 +18
5 Beşiktaş 26 13 8 5 40 32 44 +8
6 Alanyaspor 26 12 7 7 44 25 43 +19
7 Fenerbahçe 26 11 8 7 46 34 40 +12
8 Göztepe 26 10 9 7 31 30 37 +1
9 Gaziantep FK 26 8 10 8 36 41 32 -5
10 Denizlispor 26 8 11 7 26 34 31 -8
11 Antalyaspor 26 7 10 9 29 43 30 -14
12 Gençlerbirliği 26 7 12 7 33 44 28 -11
13 Kasımpaşa 26 7 14 5 38 50 26 -12
14 Konyaspor 26 5 10 11 21 33 26 -12
15 Yeni Malatyaspor 26 6 13 7 38 40 25 -2
16 Çaykur Rizespor 26 7 15 4 26 44 25 -18
17 MKE Ankaragücü 26 5 13 8 23 45 23 -22
18 Kayserispor 26 5 14 7 28 62 22 -34
Takım O G M B A Y P AV
1 Hatayspor 28 15 5 8 38 23 53 +15
2 BB Erzurumspor 28 13 7 8 30 22 47 +8
3 Bursaspor 28 14 7 7 43 35 46 +8
4 Adana Demirspor 28 12 7 9 55 35 45 +20
5 Akhisarspor 28 12 7 9 36 31 45 +5
6 Fatih Karagümrük 28 11 7 10 40 34 43 +6
7 Altay 28 11 7 10 36 30 43 +6
8 Ümraniyespor 28 11 10 7 39 39 40 0
9 Giresunspor 27 10 9 8 30 33 38 -3
10 Keçiörengücü 28 8 9 11 21 22 35 -1
11 Balıkesirspor 28 8 9 11 30 33 35 -3
12 Menemenspor 28 9 11 8 32 38 35 -6
13 İstanbulspor 27 7 8 12 38 34 33 +4
14 Altınordu 28 7 11 10 32 39 31 -7
15 Boluspor 28 4 11 13 24 36 25 -12
16 Osmanlıspor FK 28 6 13 9 32 42 24 -10
17 Adanaspor 28 3 14 11 26 42 20 -16
18 Eskişehirspor 28 7 16 5 32 46 17 -14
Takım O G M B A Y P AV
1 Samsunspor 28 23 1 4 64 11 73 +53
2 Manisa FK 28 19 3 6 79 31 63 +48
3 Hekimoğlu Trabzon 28 17 7 4 51 34 55 +17
4 Sancaktepe FK 28 16 8 4 51 23 52 +28
5 İnegölspor 28 13 9 6 41 30 45 +11
6 Afjet Afyonspor 28 13 11 4 47 30 43 +17
7 Tarsus İdman Yurdu 28 14 13 1 45 39 43 +6
8 Pendikspor 28 11 10 7 40 39 40 +1
9 Sarıyer 28 11 10 7 34 33 40 +1
10 Zonguldak Kömürspor 28 9 10 9 35 37 36 -2
11 Çorum FK 28 11 14 3 36 42 36 -6
12 Hacettepe Spor 28 11 15 2 37 48 35 -11
13 1922 Konyaspor 28 9 13 6 38 45 33 -7
14 Kırklarelispor 28 8 11 9 25 41 33 -16
15 Başkent Akademi FK 28 9 15 4 37 41 31 -4
16 Amed Sportif 28 7 14 7 28 46 28 -18
17 Gümüşhanespor 28 7 17 4 31 57 25 -26
18 Şanlıurfaspor 28 0 27 1 10 102 14 -92
Takım O G M B A Y P AV
1 Serik Belediyespor 28 16 5 7 49 24 55 +25
2 24Erzincanspor 28 14 4 10 47 22 52 +25
3 68 Aksaray Belediyespor 28 14 6 8 43 27 50 +16
4 1928 Bucaspor 28 14 7 7 47 34 49 +13
5 Artvin Hopaspor 28 12 5 11 38 21 47 +17
6 Düzcespor 28 12 6 10 32 18 46 +14
7 Karaköprü Belediyespor 28 10 6 12 25 22 42 +3
8 Çatalcaspor 28 9 5 14 39 28 41 +11
9 Silivrispor 28 8 6 14 37 31 38 +6
10 Sultanbeyli Bld. 28 9 8 11 33 27 38 +6
11 Kızılcabölükspor 28 8 8 12 39 37 36 +2
12 Yomraspor 28 9 10 9 28 30 36 -2
13 52 Orduspor FK 28 7 7 14 21 20 35 +1
14 Çankaya FK 28 9 12 7 33 37 34 -4
15 Şile Yıldızspor 28 6 11 11 23 30 29 -7
16 Erzin Spor Kulübü 28 6 12 10 27 34 28 -7
17 Tokatspor 28 1 23 4 16 66 7 -50
18 Manisaspor 28 1 24 3 16 85 0 -69
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 12/06/2020 Başakşehir FK vs Alanyaspor
 12/06/2020 Beşiktaş vs Antalyaspor
 12/06/2020 Çaykur Rizespor vs Galatasaray
 12/06/2020 Fenerbahçe vs Kayserispor
 12/06/2020 Gaziantep FK vs MKE Ankaragücü
 12/06/2020 Gençlerbirliği vs Konyaspor
 12/06/2020 Göztepe vs Trabzonspor
 12/06/2020 Sivasspor vs Denizlispor
 12/06/2020 Yeni Malatyaspor vs Kasımpaşa
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 16/06/2020 Giresunspor vs İstanbulspor
 19/06/2020 Adana Demirspor vs Osmanlıspor FK
 19/06/2020 Altay vs Akhisarspor
 19/06/2020 Balıkesirspor vs Menemenspor
 19/06/2020 BB Erzurumspor vs Eskişehirspor
 19/06/2020 Boluspor vs Altınordu
 19/06/2020 Giresunspor vs Adanaspor
 19/06/2020 İstanbulspor vs Hatayspor
 19/06/2020 Keçiörengücü vs Bursaspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 18/07/2020 Bandırmaspor vs Kahramanmaraşspor
 18/07/2020 Bayburt Özel İdare Spor vs Sivas Belediyespor
 18/07/2020 Eyüpspor vs Van Spor
 18/07/2020 Kastamonuspor vs Etimesgut Belediyespor
 18/07/2020 Kırşehir Belediyespor vs Ergene Velimeşe
 18/07/2020 Niğde Anadolu FK vs Bodrumspor
 18/07/2020 Sakaryaspor vs Kardemir Karabükspor
 18/07/2020 Tuzlaspor vs Uşak Spor
 25/07/2020 Ankara Demirspor vs Tuzlaspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 18/07/2020 Çankaya FK vs Tokatspor
 18/07/2020 Düzcespor vs Manisaspor
 18/07/2020 Erzin Spor vs Artvin Hopaspor
 18/07/2020 Karaköprü Belediyespor vs Serik Belediyespor
 18/07/2020 Silivrispor vs 52 Orduspor FK
 18/07/2020 Şile Yıldızspor vs Kızılcabölükspor
 18/07/2020 1928 Bucaspor vs Sultanbeyli Bld.
 18/07/2020 24Erzincanspor vs Yomraspor
 18/07/2020 68 Aksaray Belediyespor vs Çatalcaspor
ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
627 Okunma
234 Okunma
201 Okunma
195 Okunma
193 Okunma
187 Okunma
180 Okunma
180 Okunma
154 Okunma
140 Okunma
140 Okunma
138 Okunma
130 Okunma
123 Okunma
121 Okunma
118 Okunma
118 Okunma
115 Okunma
115 Okunma
112 Okunma
111 Okunma
109 Okunma
108 Okunma
107 Okunma
106 Okunma
106 Okunma
104 Okunma
104 Okunma
102 Okunma
102 Okunma
101 Okunma
SON YORUMLANANLAR
YUKARI YUKARI