Bugun...



‘ROMAN’IN SERÜVENİNDE TEFRİKANIN YERİ’

“Diğer yazılara zarar verilmeksizin, gazeteden ayrılan bu parçalar sırasıyla kesilip biriktirilse isteğe bağlı olarak kitap haline getirilebilir.” Şinasi, Tercüman-ı Ahval, 22 Ekim 1860

facebook-paylas
Güncelleme: 15-03-2020 18:13:02 Tarih: 14-03-2020 22:58

‘ROMAN’IN SERÜVENİNDE TEFRİKANIN YERİ’

Sair muharrerâta halel verilmeksizin, gazeteden şu parçanın kesilip ayrılması mümkün olduğu için, terâküm edenleri sırasıyla bi’t-tertib murad olunduğu halde bir kitap şekline konulur.”

“Diğer yazılara zarar verilmeksizin, gazeteden ayrılan bu parçalar sırasıyla kesilip biriktirilse isteğe bağlı olarak kitap haline getirilebilir.”

Şinasi, Tercüman-ı Ahval, 22 Ekim 1860

Tefrika geleneği olmasaydı “roman”ın başından başka türlü bir serüven mi geçerdi?

Tefrika: Gazete veya dergilerde çıkan, birbirini tamamlayan yazılardan oluşan dizi. (Güncel Türkçe Sözlük)

Roman türünün gelişmesindeki en önemli etkenlerden biri, sadece Türk edebiyatında değil dünya edebiyatında da tefrika romanlar olmuştur. Tefrika romanlar, bir yandan gazete satışlarına katkıda bulunurken bir yandan da önemli bir “roman okur” kitlesi oluşturmuştur. Ne var ki 19. yüzyılın ortalarında büyümeye başlayan tefrika türünün başarısı karşısında olumsuz tepkiler de yerini almıştır. Bazı eleştirmenler tefrika yayınlarını “sanayi edebiyatı” olarak nitelendirmiş ve kitle kültürünün “değeri düşük bir özelliği” olarak görmüşlerdir. Hatta “hayal gücünün mantığı bozduğu” tehlikesinden bile bahsetmişlerdir. Tefrika romanların sadece maddi çıkar taşıyan bir tür olduğu savunulmuş ve okuyucuyu “ahlak çöküntüsü”ne uğratacağı hatta yazarların da yeteneklerini körelteceği ileri sürülmüştür. 17. yüzyılın önemli gazetecilerinden Alfred Nettement ise tefrika romanların taşıdığı ticari kaygının bütün edebiyata yayıldığını belirtmiş ve bu romanları sadece “içeriksel” değil, “biçimsel” olarak da eleştirilmiştir. Okurun ilgisini ayakta tutmak zorunda olan tefrika yazarları, bu eleştirilere sessiz kalmamış ve yayımladıkları bir bildirge ile bu edebiyat türünün işçi sınıfına kolaylıkla okuma yazma öğreteceğini savunmuşlardır. Tüm bu eleştiriler bir kenara bırakılacak olursa tefrika romanın, roman türünün olgunlaşması/yaygınlaşması ve okuma-yazma oranı artışı üzerindeki katkısı yadsınamayacak derecede fazladır.

Güncel Türkçe sözlükte “gazete veya dergilerde çıkan, birbirini tamamlayan yazılardan oluşan dizi” olarak tanımlanan “tefrika” sözcüğüyle Türk edebiyatının tanışma tarihi 22 Ekim 1860’tır. Bu tarih ilk özel gazete olarak adlandırılan Tercüman-ı Ahval’in yayımlanmaya başlandığı tarihtir. Türk edebiyatına pek çok ürün kazandıran Şinasi, sözcüğün tanımını “mahsusen tefrik olunan aşağı taraf” (özellikle ayrılan aşağı taraf) olarak verir ve Batılı anlamda ilk tiyatro oyunu olarak kabul edilen Şair Evlenmesi‘ni Tercüman-ı Ahval’de tefrika olarak yayımlar. Yine aynı gazetede “Tefrika ve Gazete Hakkında” başlığıyla ve soru-cevap yöntemiyle oluşturulmuş bilgilendirici bir yazı yayımlar. Bu yazıda tefrikanın kaynağını, Fransızca gazetelerdeki “feuilleton” olarak verir.

Tefrika roman kavramının Fransızcada karşılığı ise “roman-feuilleton”dur. Bu kavram ilk olarak 19. yüzyılda okuyucunun karşısına çıkar ve gazetenin kitleselleşmesiyle yakından ilintilidir. 1836’da Emile de Girardin ilk düşük fiyatlı gazeteyi çıkarmak amacıyla La Presse’i kurmuştur. Bu dönemde gazeteler günlük değil, üç aylık abonelikler aracılığıyla satılmaktadır. Girardin, abonelik ücretini yarıya düşürmek ve gazeteye verilen ilan sayısını arttırabilmek için tefrika yayınına yönelmiş ve bu konuda başarılı olmuştur. Girardin’in attığı bu adımla tefrika roman, gazete satışlarını artırırken bir yandan da gazete okuyan kitleyi “roman okuru” haline getirmiştir.

Romanın Doğuşuna Genel Bir Bakış

Bir olay etrafında kurulan en eski anonim ürünleri masallar ve destanlardır. Medeniyet ilerledikçe edebiyat da hayalden gerçeğe doğru yol almıştır. 10. yüzyıldan sonra bütün dünyada, önce destanımsı hikâyeler (manzum veya mensur halk hikâyeleri) sonra şövalye (kahramanlık) romanları, romantik romanlar ve gerçekçi romanlar yazılmıştır.

Bugün bildiğimiz anlamda roman, aslında oldukça genç bir türdür. Doğumunun üzerinden 150 yıl anca geçmiştir. Fakat ondan çok önce, Türk edebiyatında roman ihtiyacını karşılayan, daha da doğrusu arzu edilen bir olayı anlatma ihtiyacını karşılayan, roman benzeri eserler, özellikle de divan edebiyatının yaygın nazım biçimlerinden biri olan mesneviler, var olmuştur.

Eski Yunan ve Latin edebiyatlarında bugünkü anlamda roman yoktur. Orta Çağ Avrupa’sında ise romanın yerini kahramanlık, din yahut aşk etrafında toplanan (çoğu şiir şeklinde) destanımsı hikâyeler tutmaktadır. Bugünkü roman ve hikâyeyi andıran ilk eser Rönesans’tan sonra yazılmıştır. Bu Giovanni Boccacio’nun yüz küçük hikâyeden oluşan Decameron’udur. Decameron’dan sonra, romanın gelişme evresi ise şu şekilde olmuştur:

François Rabelias, baba ve oğul iki devin maceralarını anlatan Gargantua ve Pantagruel adlı, birbirinin devamı olan iki eser yazmıştır. Rabelias, eski halk hikâyelerinden çıkardığı bu devleri birer simge olarak kullanmıştır. Amacı, bu romanımsı fantezi ile kendisinin ve tanıdığı kişilerin kusurlarını, Fransız toplumunun aksayan yanlarını, eğitim hakkındaki görüşlerini, satirik bir dille anlatmaktır.

yüzyıl sonlarına doğru, İspanya’da Miguel de Cervantes, Don Quijote’yi kaleme almıştır. Dünya edebiyatının baş yapıtlarından sayılan bu eserde, çağındaki İspanyol yaşayışının, İspanyol ruh ve karakterinin tahlillerini yapmış aynı zamanda da insanlığa özgü, ihtiras, fazilet ve kusurları da anlatmıştır.

yüzyıl başlarında, Fransa’da Honore d’Urfe’nin yazdığı Astree adlı eser, bugünkü benzerlerine oldukça yakın bir roman sayılmakla beraber teması aşk olan konusu sürükleyici bir “çoban romanı”dır.

yüzyıl sonlarına doğruysa klasik akımın içinde yetişen tek romancı Madame de la Fayette’in, Princesse de Cleves adlı eseri, insan ruhunu tahlil eden romanın ilk örneği sayılmaktadır. Bu eserde ağırlık, konudan ve maceradan alınarak birtakım duygu ve ihtirasların incelenmesine verilmiştir.

yüzyılın başlarında İngiltere’de, bugün anlaşılan anlamda egzotik macera romanlarının ilki yazılmıştır. Bu, Deniel Defoe’nin, Robinson Crusoe adlı eseridir.

Nihayet 18. yüzyıl sonlarına doğru Fransa’da J. J. Rousseau, Julie yahut Nouvelle Helouise ve Almanya’da Goethe, Werther adlı romanlarıyla romantik roman anlayışının öncü eserlerini vermişlerdir.

Çağdaş roman anlayışı ise hemen hemen 20. yüzyıl içinde gelişen bir anlayıştır. Aynı yüzyılda gazeteciliğin de gelişmesi ve tefrika geleneğinin, bir şekilde, ortaya çıkması, romanın gerçek kimliğini bulmasına katkı sağlayacaktır.

sanatkaravani




Bu haber 59 defa okunmuştur.


Etiketler :

FACEBOOK YORUM
Yorum

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER SANAT / K Haberleri

YAZARLAR

EN GÜVENDİĞİNİZ SİYASETÇİ KİM?


HABER ARA
HABER ARŞİVİ
resmi ilanlar
HAVA DURUMU
nöbetçi eczaneler
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Trabzonspor 26 15 3 8 59 28 53 +31
2 Başakşehir FK 26 15 3 8 50 25 53 +25
3 Galatasaray 26 14 4 8 44 20 50 +24
4 Sivasspor 26 14 5 7 47 29 49 +18
5 Beşiktaş 26 13 8 5 40 32 44 +8
6 Alanyaspor 26 12 7 7 44 25 43 +19
7 Fenerbahçe 26 11 8 7 46 34 40 +12
8 Göztepe 26 10 9 7 31 30 37 +1
9 Gaziantep FK 26 8 10 8 36 41 32 -5
10 Denizlispor 26 8 11 7 26 34 31 -8
11 Antalyaspor 26 7 10 9 29 43 30 -14
12 Gençlerbirliği 26 7 12 7 33 44 28 -11
13 Kasımpaşa 26 7 14 5 38 50 26 -12
14 Konyaspor 26 5 10 11 21 33 26 -12
15 Yeni Malatyaspor 26 6 13 7 38 40 25 -2
16 Çaykur Rizespor 26 7 15 4 26 44 25 -18
17 MKE Ankaragücü 26 5 13 8 23 45 23 -22
18 Kayserispor 26 5 14 7 28 62 22 -34
Takım O G M B A Y P AV
1 Hatayspor 28 15 5 8 38 23 53 +15
2 BB Erzurumspor 28 13 7 8 30 22 47 +8
3 Bursaspor 28 14 7 7 43 35 46 +8
4 Adana Demirspor 28 12 7 9 55 35 45 +20
5 Akhisarspor 28 12 7 9 36 31 45 +5
6 Fatih Karagümrük 28 11 7 10 40 34 43 +6
7 Altay 28 11 7 10 36 30 43 +6
8 Ümraniyespor 28 11 10 7 39 39 40 0
9 Giresunspor 27 10 9 8 30 33 38 -3
10 Keçiörengücü 28 8 9 11 21 22 35 -1
11 Balıkesirspor 28 8 9 11 30 33 35 -3
12 Menemenspor 28 9 11 8 32 38 35 -6
13 İstanbulspor 27 7 8 12 38 34 33 +4
14 Altınordu 28 7 11 10 32 39 31 -7
15 Boluspor 28 4 11 13 24 36 25 -12
16 Osmanlıspor FK 28 6 13 9 32 42 24 -10
17 Adanaspor 28 3 14 11 26 42 20 -16
18 Eskişehirspor 28 7 16 5 32 46 17 -14
Takım O G M B A Y P AV
1 Samsunspor 28 23 1 4 64 11 73 +53
2 Manisa FK 28 19 3 6 79 31 63 +48
3 Hekimoğlu Trabzon 28 17 7 4 51 34 55 +17
4 Sancaktepe FK 28 16 8 4 51 23 52 +28
5 İnegölspor 28 13 9 6 41 30 45 +11
6 Afjet Afyonspor 28 13 11 4 47 30 43 +17
7 Tarsus İdman Yurdu 28 14 13 1 45 39 43 +6
8 Pendikspor 28 11 10 7 40 39 40 +1
9 Sarıyer 28 11 10 7 34 33 40 +1
10 Zonguldak Kömürspor 28 9 10 9 35 37 36 -2
11 Çorum FK 28 11 14 3 36 42 36 -6
12 Hacettepe Spor 28 11 15 2 37 48 35 -11
13 1922 Konyaspor 28 9 13 6 38 45 33 -7
14 Kırklarelispor 28 8 11 9 25 41 33 -16
15 Başkent Akademi FK 28 9 15 4 37 41 31 -4
16 Amed Sportif 28 7 14 7 28 46 28 -18
17 Gümüşhanespor 28 7 17 4 31 57 25 -26
18 Şanlıurfaspor 28 0 27 1 10 102 14 -92
Takım O G M B A Y P AV
1 Serik Belediyespor 28 16 5 7 49 24 55 +25
2 24Erzincanspor 28 14 4 10 47 22 52 +25
3 68 Aksaray Belediyespor 28 14 6 8 43 27 50 +16
4 1928 Bucaspor 28 14 7 7 47 34 49 +13
5 Artvin Hopaspor 28 12 5 11 38 21 47 +17
6 Düzcespor 28 12 6 10 32 18 46 +14
7 Karaköprü Belediyespor 28 10 6 12 25 22 42 +3
8 Çatalcaspor 28 9 5 14 39 28 41 +11
9 Silivrispor 28 8 6 14 37 31 38 +6
10 Sultanbeyli Bld. 28 9 8 11 33 27 38 +6
11 Kızılcabölükspor 28 8 8 12 39 37 36 +2
12 Yomraspor 28 9 10 9 28 30 36 -2
13 52 Orduspor FK 28 7 7 14 21 20 35 +1
14 Çankaya FK 28 9 12 7 33 37 34 -4
15 Şile Yıldızspor 28 6 11 11 23 30 29 -7
16 Erzin Spor Kulübü 28 6 12 10 27 34 28 -7
17 Tokatspor 28 1 23 4 16 66 7 -50
18 Manisaspor 28 1 24 3 16 85 0 -69
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 12/04/2020 Başakşehir FK vs Galatasaray
 12/04/2020 Beşiktaş vs Konyaspor
 12/04/2020 Çaykur Rizespor vs Denizlispor
 12/04/2020 Fenerbahçe vs Yeni Malatyaspor
 12/04/2020 Gaziantep FK vs Antalyaspor
 12/04/2020 Gençlerbirliği vs Kasımpaşa
 12/04/2020 Göztepe vs Alanyaspor
 12/04/2020 Sivasspor vs Kayserispor
 12/04/2020 Trabzonspor vs MKE Ankaragücü
 12/04/2020 Başakşehir FK - Galatasaray Galatasaray ligdeki son 10 maçında hiç kaybetmedi  Galatasaray yenilmez
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 16/03/2020 Eskişehirspor 1 - 4 Adana Demirspor
 16/03/2020 Altınordu 1 - 1 Balıkesirspor
 15/03/2020 Osmanlıspor FK 1 - 1 Giresunspor
 15/03/2020 Akhisarspor 0 - 0 BB Erzurumspor
 15/03/2020 Adanaspor 1 - 1 Keçiörengücü
 15/03/2020 Menemenspor 2 - 2 İstanbulspor
 15/03/2020 Hatayspor 2 - 0 Ümraniyespor
 14/03/2020 Bursaspor 1 - 1 Boluspor
 14/03/2020 Fatih Karagümrük 2 - 2 Altay
 12/04/2020 Ümraniyespor - Eskişehirspor Eskişehirspor ligdeki son 7 maçında hiç kazanamadı  Ümraniyespor yenilmez
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 22/03/2020 Elazığspor 0 - 0 Ankara Demirspor
 18/03/2020 Van Spor 2 - 1 Ergene Velimeşe
 15/03/2020 Bodrumspor 0 - 1 Bandırmaspor
 15/03/2020 Kardemir Karabükspor 0 - 1 Niğde Anadolu FK
 15/03/2020 Ergene Velimeşe 0 - 3 Tuzlaspor
 15/03/2020 Van Spor 0 - 1 Sakaryaspor
 15/03/2020 Sivas Belediyespor 0 - 3 Kastamonuspor
 15/03/2020 Kahramanmaraşspor 0 - 1 Kırşehir Belediyespor
 15/03/2020 Uşak Spor 3 - 0 Elazığspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 18/03/2020 Artvin Hopaspor 0 - 1 Sultanbeyli Bld.
 18/03/2020 Yomraspor 1 - 0 Serik Belediyespor
 15/03/2020 Kızılcabölükspor 1 - 0 Erzin Spor
 15/03/2020 Manisaspor 0 - 4 68 Aksaray Belediyespor
 15/03/2020 Serik Belediyespor 0 - 0 Düzcespor
 15/03/2020 Sultanbeyli Bld. 2 - 2 Silivrispor
 15/03/2020 Çatalcaspor 1 - 1 24Erzincanspor
 15/03/2020 Tokatspor 1 - 2 1928 Bucaspor
 15/03/2020 Artvin Hopaspor 2 - 1 Çankaya FK
ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
53 Okunma
49 Okunma
40 Okunma
35 Okunma
35 Okunma
34 Okunma
32 Okunma
32 Okunma
26 Okunma
24 Okunma
23 Okunma
22 Okunma
21 Okunma
21 Okunma
19 Okunma
264 Okunma
199 Okunma
164 Okunma
127 Okunma
126 Okunma
100 Okunma
100 Okunma
98 Okunma
94 Okunma
89 Okunma
81 Okunma
72 Okunma
69 Okunma
65 Okunma
63 Okunma
62 Okunma
61 Okunma
61 Okunma
60 Okunma
60 Okunma
59 Okunma
58 Okunma
58 Okunma
57 Okunma
57 Okunma
55 Okunma
55 Okunma
54 Okunma
54 Okunma
53 Okunma
53 Okunma
2230 Okunma
818 Okunma
479 Okunma
453 Okunma
436 Okunma
430 Okunma
407 Okunma
399 Okunma
395 Okunma
368 Okunma
328 Okunma
291 Okunma
287 Okunma
275 Okunma
274 Okunma
271 Okunma
264 Okunma
259 Okunma
247 Okunma
235 Okunma
235 Okunma
230 Okunma
228 Okunma
217 Okunma
199 Okunma
195 Okunma
177 Okunma
175 Okunma
166 Okunma
164 Okunma
161 Okunma
SON YORUMLANANLAR
  • HABERLER
  • VİDEOLAR
YUKARI YUKARI