Bugun...



"DÜNYA ALTINCI YOK OLUŞUN İÇİNDE..."

. Salgınların doğanın insanoğluna karşı verdiği tepki olduğunu belirten Perktaş, "Tropikal ormanları istila ettik, ağaçları kestik, hayvanları öldürdük. Virüsleri doğal alanlarından çıkardık, temas kurduk ve yeni yaşam alanları haline geldik" diyor.

facebook-paylas
Güncelleme: 23-03-2020 22:33:22 Tarih: 23-03-2020 17:59


Hacettepe Üniversitesi Biyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Utku Perktaş, insanoğlunun biyoçeşitliliği yok eden etkinlikleri nedeniyle Covid–19 benzeri hastalıklar ve yeni virüslerin ortaya çıktığını söyledi. Salgınların doğanın insanoğluna karşı verdiği tepki olduğunu belirten Perktaş, "Tropikal ormanları istila ettik, ağaçları kestik, hayvanları öldürdük. Virüsleri doğal alanlarından çıkardık, temas kurduk ve yeni yaşam alanları haline geldik" diyor. Perktaş’a göre izolasyon ve seyahat kısıtlamalarına uyulması halinde virüsün yayılma hızı Türkiye'de mayıs ayında düşüşe geçebilir, dünyada ise yaz sonuna kadar ortadan kalkabilir.

Çin’in Vuhan kentinde ortaya çıkan ve binlerce kişinin ölümüne neden olan korona virüsü (Covid- 19) salgını, Türkiye’nin de içinde bulunduğu 120’nin üzerinde ülkeye yayılmış durumda. Bilim insanları virüse karşı ilaç ve aşı geliştirme çalışmalarını sürdürürken, ülkeler de salgının önlenmesi için çok sayıda tedbir alıyor. Hacettepe Üniversitesi Biyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Utku Perktaş’a göre, insanoğlunun biyoçeşitliliği yok eden etkinlikleri nedeniyle Covid-19 benzeri hastalıklar ve yeni virüsler ortaya çıkıyor. Perktaş, “Tropikal ormanları istila ettik, yaşadıkları ağaçları kestik, hayvanları öldürdük. Virüsleri doğal alanlarından çıkardık, yeni yaşam alanları haline geldik” diyor. Prof. Dr. Perktaş ile gazeteduvar dan Müzeyyen Yüce korona virüsünün iklim ve doğadaki değişimle ilişkisini konuştu.

DOĞA TAHRİBATININ SONUCU: SALGIN HASTALIKLAR

Yakın tarihe bakıldığında Ebola, korona virüsü gibi salgın hastalıkların biyolojik çeşitlilik krizinin ve doğa tahribatının bir sonucu olarak ortaya çıktığına ilişkin tartışmalar öne çıkıyor. Bir biyocoğrafyacı olarak değerlendirdiğinizde korona virüsün de içinde bulunduğu salgınların ortaya çıkışını nasıl değerlendiriyorsunuz?

Dünya tarihinde beş büyük kitlesel yok oluş var. İlki 2 milyar 450 milyon yıl önce yaşandı, o dönem var olan canlıların neredeyse yüzde 70’i ortadan kalktı. Sonuncusu ise 66 milyon yıl önce yaşandı ve bu sefer de dev cüsseli dinozorlar ortadan kalktı. Her şey doğal seyri içinde gerçekleşiyordu. Ne zaman insan doğaya zarar vermeye başladı, biyolojik çeşitliliğinin yüksek olduğu alanları etki ederek, bu bölgeleri tahrip etmeye başladı, işte o zaman işler değişmeye başladı. Dünyadaki biyolojik çeşitlilik bir darboğaza girdi, iklim normal seyrinden saptı. Mikroplar, hastalıklar, salgınlar kendini göstermeye başladı. Yani, beş büyük yok oluşu deneyimleyen dünya bugün altıncı yok oluşun içinde. Yakın tarihimiz içinde yaşadığımız salgınlar en somut örnekleri oluşturuyor.

Bu defa dinozorlar değil insanlar ölüyor…

Afrika’nın tropikal ormanlarına bakacak olursak, buradaki yerliler artan nüfusa bağlı olarak besin ihtiyaçlarını karşılayabilmek için tropikal yağmur ormanlarını tahrip etmeye başladılar. Tropik ormanların derinliklerine ilerleyip, buradaki maymunları avlayarak evlerine getirdiklerinde kendilerini bir virüsle enfekte ettiler ve Ebola diye bir hastalıktan bahsetmeye başladık. Ebola’ya neden olan virüs 10 bin yıldır dünyada var olan bir virüstü; ama hiçbir zaman doğal yaşama bu kadar etki etmediğimiz için insan bu tür ölümcül yakınlıkları virüsler ile yaşamamıştı. Tropikal ormanları istila ettik, yaşadıkları ağaçları kestik, hayvanları öldürdük. Virüsleri doğal alanlarından çıkardık, yeni yaşam alanları haline geldik.

‘KORONA VİRÜSÜN DOĞADAKİ KAYNAĞI YARASALAR’

Böyle bakıldığında Çin’de ortaya çıkan korona virüsünün kaynağının da yarasalar olduğu tezi güçleniyor diyebilir miyiz?

Korona virüsün doğadaki kaynağı yarasalar. Doğada yaşayan yarasalar ile insanlar ne zaman karşılaşmaya başladı, bu tür korona virüsler de insanlara bulaşmaya başladı. Nature Communications dergisinde yayınlanan bilimsel bir çalışma iklim krizinin Ebola’nın dağılımını genişleteceğini ve Ebola’ya neden olan virüsten daha önce etkilenmeyen alanları tehdit edeceğini duyurmuştu. Çalışma, iklim krizinin 2070 yılına kadar ölümcül virüsün hayvanlardan insanlara yayılma oranında ise 1,75 ila 3,2 kat artış sağlayacağını belirtiyordu. Ebola, biyolojik çeşitlilik üzerinde oluşan baskıların insanlar üzerinde nasıl yıkıcı etkilere yol açabileceğini gösteren en önemli örneklerden biri. Bu nedenle Ebola’yı altıncı yok oluşa doğru bir adım olarak tanımlıyorum. Bugün Ebola’yı konuşmuyoruz ama pandemi oluşturmuş bambaşka bir hastalığı ve bu hastalığa bağlı yüksek ölüm oranlarını konuşuyoruz. Ama sebep yine doğal yaşam kaynaklı bir virüs, COVID-19. Yani, altıncı yok oluşa doğru yeni bir adım…

‘SALGINLAR, VİRÜSLER DOĞANIN İNSANOĞLU’NA VERDİĞİ TEPKİ’

ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi, bugün insanları enfekte eden hastalıkların dörtte üçünün hayvanlardan kaynaklandığını tahmin ediyor. Yeni tip korona virüsü, bu durumun en güncel örneği… Yani virüsler ve diğer salgın hastalıklar doğanın insanoğluna verdiği bir tepki diyebiliriz. Konu hakkında detaylı bir yazım Yetkin Report internet sitesinde geçtiğimiz hafta sonu yayınlandı. https://yetkinreport.com/2020/03/21/korona-dunyanin-altinci-yokolusuna-dogru-bir-adim-daha/)

‘KORONA VİRÜSÜN EV SAHİBİ İNSAN’

Korona virüsünün havaların ısınmasıyla biteceğine yönelik tartışmalar da var. Bu virüsün iklim ile ilişkisi değerlendirildiğinde havalar ısınınca bitecek mi?

 

Son aylarda artan bilgiler korona virüsü ile iklim arasında önemli bir ilişki olabileceğini gösteren kanıtları destekliyor. Bugüne kadar okuduklarımız ve uzmanların söylediklerine göre virüs nemli ortamlarda, damlacık içinde belli bir süre hayatta kalma eğiliminde. İspanya’daki biyocoğrafaycılar bilimsel bir yol izleyerek, modern analizler ışığında virüsün iklimle olan ilişkisini modellemişler. Korona virüsü için yayılma riski iklim uygunluğundaki mevsimsel değişikliklerle ilişkili. Bu sonuçlardan en önemli çıkarım, riskin dünyanın kuzey ve güney yarım küreleri arasında olmayıp, dünyanın ılıman ve soğuk ılıman bölgeleri arasında olduğu. Ortam kurudukça, yani havalar ısındıkça virüsün dış ortamda hayatta kalma şansı azalacak. İnsanın hareket kabiliyeti ve davranışı konağın yoğunluğunu etkileyecek en önemli faktör. Çünkü virüs tek başına hareket edemiyor; bir konakçıya bağlı, o da insan. Virüslerin yeni ev sahipleri insanlar. İnsanın vücudu 37 santigrat derece. 37 santigrat derece bir vücut içerisinde bu virüs hayatta kalabilir. O yüzden insan hareketlerini sınırlandırmaya yönelik atılan adımlar salgının yayılmasını şüphesiz engelleyecek. https://yetkinreport.com/2020/03/15/korona-salgini-havalar-isininca-gercekten-birecek-mi/

‘SOSYAL İZOLASYONLA MAYIS AYINDA VAKA AZALIR’

O zaman önümüzdeki günlerde Türkiye’deki tablo nasıl şekillenecek?

Korona virüsüne ilişkin çok ciddi tedbirler alındı. Yaşlılara sokağa çıkma yasağının getirilmesi iyi bir adımdı. İkinci adımda bu kararın herkesi içerecek şekilde genele yayılması olmalı. Çünkü belli ölçüde önümüzdeki 2-3 haftalık süreci izolasyonda geçirirsek, hava ısındığında virüs dışarıda hiçbir konak -insan- görmezse, dışarıda var olan virüsler sıcaklık artışı ve nemin düşmesi ile beraber ortadan kalkacak. Ama insan hareketi engellenmezse virüs vücut sıcaklığına bağlı olarak hayatta kalarak insandan insana yayılmaya devam edecek. Bir biyocoğrafyacı gözüyle iklimsel değerlendirme yaptığımda kendimizi sosyal izolasyona alır, tedbirlere uyarsak mayıs ayına gelindiğinde Türkiye’deki vaka sayısının Çin’deki gibi inişe geçeceğini öngörüyorum.

‘VİRÜSÜN YAYILMASI SOSYAL TEMAS İLE BAĞLANTILI’

Korona virüsünü iklimle ilişkilendirdiğimizde sıcaklıkla bir ilgisi olduğunu söylüyorsunuz. Ama güney yarım küredeki ülkelere baktığımızda o bölgelerde yaz olmasına rağmen vaka sayılarında artış gözlemliyoruz. Bunu nasıl değerlendiriyorsunuz?

Evet, Avustralya, Arabistan gibi ülkelere bakıldığında yaz ayında olmalarına rağmen vaka sayılarında artış yaşanıyor. Ama insanların gözden kaçırdığı bir durum var; bu virüs insan vücudunda yaşıyor. Yani dışarıdaki sıcaklık 60 derece olsa da bizim vücut sıcaklığımız 37 santigrat derecede sabit kalıyor. Avustralya, Arabistan örneğine bakacak olursak bunu direk sıcaklık ile değil, oradaki insanların sosyal anlamdaki temasları ile değerlendirmek lazım. İnsan hareketi, sosyal ortamlar virüsün sıcak yerlerde dahi hayatta kalmasını sağlayan faktörler. Virüs insan vücudu içinde 37 santigrat derecede rahatlıkla yaşıyor. Bu virüs insanda ateş yükselmesine neden oluyor. Ama insandaki ateş yükselmesi, bu virüs için insan vücudunu hâlâ uygun olmayan bir ortam haline dönüştürmüyor. Çünkü virüsün kaynağı olan yarasalar uçarken vücut sıcaklıklarını yükseltiyor ve virüs az da olsa ateş durumunda artan vücut sıcaklığına direnç gösterebiliyor.

‘İSKANDİNAV ÜLKELERİNDE TEHLİKE HAZİRAN AYINDA’

Virüsün iklimle ilişkisi modellendiğinde virüs, bir yıl içinde dünya genelinde nasıl bir dağılım seyri izleyecek?

Ilıman kuşakta nisan ayının bitimi ile beraber insan hareketleri durursa virüs dışarıda barınacak habitat bulamadığı için bu kuşakta ortadan kalkacak. Ancak İskandinav ülkeleri haziran ayına gelindiğinde Türkiye’nin şu an içinde bulunduğu iklimi yaşamaya başlayacaklar. İsveç, Norveç veya Finlandiya’ya baktığınız zaman haziran ayı geldiğinde bizim bugün yaşadığımıza benzeyen iklim koşulları geçerli olacak. Bu sefer o ülkelerin ortamı virüse elverişli hale gelecek. Aynı şey Kuzey Amerika, Kanada için de geçerli. Biz bu virüsün kökünü şimdi kazırsak haziran ayına gelindiğinde virüs ülkeler arası taşınamaz. Virüs taşınmak için bir konağa ihtiyaç duymaktadır. Pandemi durumunun en önemli nedeni olan bu konak ise insan. İnsanın hareket kabiliyeti ve davranışı konağın yoğunluğunu etkileyecek en önemli faktör esasında. Dünya genelinde alınan önlemler, seyahat kısıtlama izolasyonu devam ederse iklimsel değişiklikler dikkate alınarak bir biyocoğrafyacı olarak yaz sonuna kadar bu virüsün dünyada ortadan kalkacağını öngörüyorum. Ama tamamen seyahat kısıtlaması ve sıkı bir sosyal izolasyon koşuluyla.

gazeteduvar

Müzeyyen Yüce

 

 

 




Bu haber 51 defa okunmuştur.


Etiketler :

FACEBOOK YORUM
Yorum

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER HABERLEŞME Haberleri

YAZARLAR

EN GÜVENDİĞİNİZ SİYASETÇİ KİM?


HABER ARA
HABER ARŞİVİ
resmi ilanlar
HAVA DURUMU
nöbetçi eczaneler
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Trabzonspor 26 15 3 8 59 28 53 +31
2 Başakşehir FK 26 15 3 8 50 25 53 +25
3 Galatasaray 26 14 4 8 44 20 50 +24
4 Sivasspor 26 14 5 7 47 29 49 +18
5 Beşiktaş 26 13 8 5 40 32 44 +8
6 Alanyaspor 26 12 7 7 44 25 43 +19
7 Fenerbahçe 26 11 8 7 46 34 40 +12
8 Göztepe 26 10 9 7 31 30 37 +1
9 Gaziantep FK 26 8 10 8 36 41 32 -5
10 Denizlispor 26 8 11 7 26 34 31 -8
11 Antalyaspor 26 7 10 9 29 43 30 -14
12 Gençlerbirliği 26 7 12 7 33 44 28 -11
13 Kasımpaşa 26 7 14 5 38 50 26 -12
14 Konyaspor 26 5 10 11 21 33 26 -12
15 Yeni Malatyaspor 26 6 13 7 38 40 25 -2
16 Çaykur Rizespor 26 7 15 4 26 44 25 -18
17 MKE Ankaragücü 26 5 13 8 23 45 23 -22
18 Kayserispor 26 5 14 7 28 62 22 -34
Takım O G M B A Y P AV
1 Hatayspor 28 15 5 8 38 23 53 +15
2 BB Erzurumspor 28 13 7 8 30 22 47 +8
3 Bursaspor 28 14 7 7 43 35 46 +8
4 Adana Demirspor 28 12 7 9 55 35 45 +20
5 Akhisarspor 28 12 7 9 36 31 45 +5
6 Fatih Karagümrük 28 11 7 10 40 34 43 +6
7 Altay 28 11 7 10 36 30 43 +6
8 Ümraniyespor 28 11 10 7 39 39 40 0
9 Giresunspor 27 10 9 8 30 33 38 -3
10 Keçiörengücü 28 8 9 11 21 22 35 -1
11 Balıkesirspor 28 8 9 11 30 33 35 -3
12 Menemenspor 28 9 11 8 32 38 35 -6
13 İstanbulspor 27 7 8 12 38 34 33 +4
14 Altınordu 28 7 11 10 32 39 31 -7
15 Boluspor 28 4 11 13 24 36 25 -12
16 Osmanlıspor FK 28 6 13 9 32 42 24 -10
17 Adanaspor 28 3 14 11 26 42 20 -16
18 Eskişehirspor 28 7 16 5 32 46 17 -14
Takım O G M B A Y P AV
1 Samsunspor 28 23 1 4 64 11 73 +53
2 Manisa FK 28 19 3 6 79 31 63 +48
3 Hekimoğlu Trabzon 28 17 7 4 51 34 55 +17
4 Sancaktepe FK 28 16 8 4 51 23 52 +28
5 İnegölspor 28 13 9 6 41 30 45 +11
6 Afjet Afyonspor 28 13 11 4 47 30 43 +17
7 Tarsus İdman Yurdu 28 14 13 1 45 39 43 +6
8 Pendikspor 28 11 10 7 40 39 40 +1
9 Sarıyer 28 11 10 7 34 33 40 +1
10 Zonguldak Kömürspor 28 9 10 9 35 37 36 -2
11 Çorum FK 28 11 14 3 36 42 36 -6
12 Hacettepe Spor 28 11 15 2 37 48 35 -11
13 1922 Konyaspor 28 9 13 6 38 45 33 -7
14 Kırklarelispor 28 8 11 9 25 41 33 -16
15 Başkent Akademi FK 28 9 15 4 37 41 31 -4
16 Amed Sportif 28 7 14 7 28 46 28 -18
17 Gümüşhanespor 28 7 17 4 31 57 25 -26
18 Şanlıurfaspor 28 0 27 1 10 102 14 -92
Takım O G M B A Y P AV
1 Serik Belediyespor 28 16 5 7 49 24 55 +25
2 24Erzincanspor 28 14 4 10 47 22 52 +25
3 68 Aksaray Belediyespor 28 14 6 8 43 27 50 +16
4 1928 Bucaspor 28 14 7 7 47 34 49 +13
5 Artvin Hopaspor 28 12 5 11 38 21 47 +17
6 Düzcespor 28 12 6 10 32 18 46 +14
7 Karaköprü Belediyespor 28 10 6 12 25 22 42 +3
8 Çatalcaspor 28 9 5 14 39 28 41 +11
9 Silivrispor 28 8 6 14 37 31 38 +6
10 Sultanbeyli Bld. 28 9 8 11 33 27 38 +6
11 Kızılcabölükspor 28 8 8 12 39 37 36 +2
12 Yomraspor 28 9 10 9 28 30 36 -2
13 52 Orduspor FK 28 7 7 14 21 20 35 +1
14 Çankaya FK 28 9 12 7 33 37 34 -4
15 Şile Yıldızspor 28 6 11 11 23 30 29 -7
16 Erzin Spor Kulübü 28 6 12 10 27 34 28 -7
17 Tokatspor 28 1 23 4 16 66 7 -50
18 Manisaspor 28 1 24 3 16 85 0 -69
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 12/04/2020 Başakşehir FK vs Galatasaray
 12/04/2020 Beşiktaş vs Konyaspor
 12/04/2020 Çaykur Rizespor vs Denizlispor
 12/04/2020 Fenerbahçe vs Yeni Malatyaspor
 12/04/2020 Gaziantep FK vs Antalyaspor
 12/04/2020 Gençlerbirliği vs Kasımpaşa
 12/04/2020 Göztepe vs Alanyaspor
 12/04/2020 Sivasspor vs Kayserispor
 12/04/2020 Trabzonspor vs MKE Ankaragücü
 12/04/2020 Başakşehir FK - Galatasaray Galatasaray ligdeki son 10 maçında hiç kaybetmedi  Galatasaray yenilmez
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 16/03/2020 Eskişehirspor 1 - 4 Adana Demirspor
 16/03/2020 Altınordu 1 - 1 Balıkesirspor
 15/03/2020 Osmanlıspor FK 1 - 1 Giresunspor
 15/03/2020 Akhisarspor 0 - 0 BB Erzurumspor
 15/03/2020 Adanaspor 1 - 1 Keçiörengücü
 15/03/2020 Menemenspor 2 - 2 İstanbulspor
 15/03/2020 Hatayspor 2 - 0 Ümraniyespor
 14/03/2020 Bursaspor 1 - 1 Boluspor
 14/03/2020 Fatih Karagümrük 2 - 2 Altay
 12/04/2020 Ümraniyespor - Eskişehirspor Eskişehirspor ligdeki son 7 maçında hiç kazanamadı  Ümraniyespor yenilmez
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 22/03/2020 Elazığspor 0 - 0 Ankara Demirspor
 18/03/2020 Van Spor 2 - 1 Ergene Velimeşe
 15/03/2020 Bodrumspor 0 - 1 Bandırmaspor
 15/03/2020 Kardemir Karabükspor 0 - 1 Niğde Anadolu FK
 15/03/2020 Ergene Velimeşe 0 - 3 Tuzlaspor
 15/03/2020 Van Spor 0 - 1 Sakaryaspor
 15/03/2020 Sivas Belediyespor 0 - 3 Kastamonuspor
 15/03/2020 Kahramanmaraşspor 0 - 1 Kırşehir Belediyespor
 15/03/2020 Uşak Spor 3 - 0 Elazığspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 18/03/2020 Artvin Hopaspor 0 - 1 Sultanbeyli Bld.
 18/03/2020 Yomraspor 1 - 0 Serik Belediyespor
 15/03/2020 Kızılcabölükspor 1 - 0 Erzin Spor
 15/03/2020 Manisaspor 0 - 4 68 Aksaray Belediyespor
 15/03/2020 Serik Belediyespor 0 - 0 Düzcespor
 15/03/2020 Sultanbeyli Bld. 2 - 2 Silivrispor
 15/03/2020 Çatalcaspor 1 - 1 24Erzincanspor
 15/03/2020 Tokatspor 1 - 2 1928 Bucaspor
 15/03/2020 Artvin Hopaspor 2 - 1 Çankaya FK
ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
65 Okunma
58 Okunma
44 Okunma
43 Okunma
40 Okunma
40 Okunma
39 Okunma
36 Okunma
35 Okunma
34 Okunma
32 Okunma
31 Okunma
30 Okunma
26 Okunma
25 Okunma
25 Okunma
23 Okunma
22 Okunma
275 Okunma
199 Okunma
164 Okunma
143 Okunma
105 Okunma
102 Okunma
100 Okunma
94 Okunma
91 Okunma
82 Okunma
72 Okunma
69 Okunma
65 Okunma
65 Okunma
62 Okunma
62 Okunma
60 Okunma
59 Okunma
58 Okunma
58 Okunma
57 Okunma
56 Okunma
55 Okunma
54 Okunma
54 Okunma
54 Okunma
53 Okunma
52 Okunma
51 Okunma
50 Okunma
50 Okunma
2230 Okunma
820 Okunma
479 Okunma
455 Okunma
436 Okunma
430 Okunma
407 Okunma
401 Okunma
396 Okunma
371 Okunma
328 Okunma
295 Okunma
287 Okunma
278 Okunma
275 Okunma
275 Okunma
272 Okunma
259 Okunma
251 Okunma
239 Okunma
235 Okunma
230 Okunma
228 Okunma
218 Okunma
199 Okunma
196 Okunma
184 Okunma
175 Okunma
166 Okunma
164 Okunma
162 Okunma
SON YORUMLANANLAR
  • HABERLER
  • VİDEOLAR
YUKARI YUKARI