Bugun...



DİNOZORLARI KARANLIK ÖLDÜRMÜŞ

Yeni çalışma, göktaşı çarpmasıyla havaya karışan duman ve isin fotosentezi tamamen durdurarak canlıların yüzde 75’ini yok ettiğini ortaya koydu

facebook-paylas
Güncelleme: 23-03-2020 17:31:27 Tarih: 22-03-2020 20:02

DİNOZORLARI KARANLIK ÖLDÜRMÜŞ

Bilim insanları yaklaşık 66 milyon yıl önce gerçekleşen Kretase-Tersiyer (K-T) yok oluşunun Dünya’daki dinozorların neredeyse hepsinin de aralarında bulunduğu tüm canlı türlerinin yüzde 75’nin yok olduğu konusunda uzlaşıyor.

Bugünkü Meksika’nın Yucatan Yarımadası’ndaki çapı 150 kilometreden geniş Chicxulub kraterini arkasında bırakan ve yok oluş tarihleriyle uyuşan göktaşı çarpışmasının kitlesel yok oluşun sorumlusu olduğu düşünülüyor. Bu çarpışma Dünya’yı uzun ve karanlık bir döneme soktu ancak bu süreçte canlıları yok etmekte hangi etmenlerin daha güçlü olduğu hala belirsizliğini koruyor.

Amerikan Jeofizik Birliği’nin (UGA) hakemli bilim dergisi Geophysical Research Letters’de yayımlanan yeni bir çalışmada araştırmacılar, mevcut verileri kullanarak Chicxulub çarpışması sonrasında atmosfere karışan parçacıkları bilgisayar ortamında çeşitli Dünya modellemeleriyle yeniden canlandırdı.

Canlandırmalar çarpışmanın Dünya’da atmosfere çok miktarda kükürtlü bileşik, duman ve is karışmasını sağladığını ve yalnızca dondurucu bir soğuğa değil küresel çaptaki yangınlarla birlikte Güneş ışıklarını daha fazla engelleyerek yeryüzünü düşünülenden daha çok karanlıkta bıraktığını gösterdi.

Bu sonuçlar, soğuğun bir kitlesel yok oluşa neden olacak kadar büyük bir etken olmadığını gösteriyor. Araştırmacılar büyük yangınların yanı sıra besin zincirinin temelinde yer alan fotosentetik (güneş ışıklarını diğer canlıların kullanabileceği besine dönüştüren) canlıların fotosentez yapmasını aylarca tamamen kesecek bir karanlık yaşandığını öne sürüyor.

AGU’ya bağlı GeoSpace’nin haberine göre, çalışmanın başyazarı olan Connecticut Üniversitesi’nden yerbilimci (jeolog) Clay Tabor şunları söyledi:

Bu düşük ışık yaşam için yıkıcı olabilecek gerçekten önemli bir işaret gibi görünüyor. (…) Bu düşük ışık koşulları yok oluşun büyük kısmının muhtemel açıklaması gibi duruyor.

Yeni elde edilen sonuçlar bilim insanlarının insan ve diğer memeli türlerin evrimleşmesinin de önünü açan bu kitlesel yok oluşun anlaşılmasını sağlayabilir. Tabor’a göre aynı zamanda nükleer bir savaş sonrasında yaşanabilecek nükleer kışın içyüzünü kavramak için de kullanılabilir.

Tabor sözlerini şöyle sürdürdü:

Nükleer kışa yol açan da aslında benzer tür bir durumla ortaya çıkan duman ve istir. Bu duman ve isin iklim sistemimiz üzerinde ne kadar çok etkili olma potansiyeli barındırdığını gösteriyor.

Chicxulub göktaşı çarpması, atmosferin üst katmanlarına çok miktarda kül püskürttü ve bunlar daha sonra yeryüzüne geri yağdı. Dönen küllerden bazıları Dünya yüzeyini kavuracak kadar yüksek enerji taşımaya devam ediyordu ve küresel çapta orman yangınlarına yol açtı. Alevlerden yükselen duman ve is, kükürt içeren bileşikler ve tozla birleşerek Güneş ışıklarını engelledi ve bu yıllar sürecek bir kışa sürükledi.
Daha önce yapılan bir araştırmaya göre, bu dönemde Dünya’nın ortalama sıcaklığında yaşanan düşüş (“küresel soğuma”) en az 26 derece oldu ve 3’le 16 yıl arasında süren 0’ın altındaki sıcaklıkları 30 yıldan uzun bir normale dönme süreci izledi.

Bilim insanları, uç noktalarda gerçekleşen karanlık ve soğuğun canlılık üzerindeki yıkıcı etkisini bilse de hangi etmenin daha büyük role sahip olduğunu ve toz, kükürtlü bileşikler veya isten hangisinin iklime en büyük zararı verdiğini bilmiyordu.

Yeni araştırma atmosfere karışan bu farklı madde türlerinin etkisini canlandırarak yangınlardan çıkan duman ve isin Güneş ışınlarını en fazla ve en uzun süre engelleyen etken olduğunu gösterdi. 

Modellemeler is parçacıklarının fotosentezde en çok kullanılan ışık dalgaboylarını soğurduğunu ve bu ışıkların yeryüzüne ulaşma oranını bir yıldan uzun süre normalin yüzde birinden daha düşük tuttuğunu ortaya koydu.

Araştırmacılara göre, tüm canlıların besinin temel kaynağını oluşturan fotosentez yapan canlıların yok olmasının tüm besin ağını sarsarak bu dönemde yaşanan çarpıcı tür azalışına neden olma ihtimalini gösteriyor ve sıcaklık düşüşünün karanlık kadar etkili olmadığını ortaya koyuyor.

Çalışmada yer almayan East Anglia Üniversitesi’nden iklim dinamikleri profesörü Manoj Joshi şu yorumu yaptı:

Modellerindeki ilgi çekici olan şey şu ki, isin çarpma sırasında oluşan aerosol (havaya karışan) parçacıklardaki diğer türlere göre çok büyük bir soğumaya neden olması şart değil ancak is yüzeye gelen Güneş ışınlarının azalmasına daha fazla yol açıyor.

Yeni makale aynı zamanda yüksek enlemlerdeki (kutuplara yakın) okyanus sularının mevsimsel döngülerdekine göre kayda değer ölçüde soğumadığını gösteriyor.

Tabor şöyle açıklıyor:

Her ne kadar okyanustaki soğuma ciddi bir oranda olsa da, her yerdeki kadar soğumadı, özellikle de yüksek enlemde. (…) Duman ve is nedeniyle neredeyse iki yıl fotosentetik etkinliğin durmasıyla kıyasladığınızda ikincil önemde gibi görünüyor.

Araştırmacılar makalede K-T kitlesel yok oluşunda okyanuslarda gözlenen ve kutba yakın yaşayan türlerde ortadan kalkma oranının görece düşük kaldığı yok olma motifinin bundan kaynaklanabileceğini öne sürdü. Dahası çarpışmadan sonraki aylarda deniz canlılarının bir kısmı yüksek enlemlere doğru göç etmiş olabilir.

 

Independent Türkçe, GeoSpace, AGU, Geophsical Research Letters, PASSC

Independent Türkçe için derleyen: Umut Can Yıldız




Bu haber 39 defa okunmuştur.


Etiketler :

FACEBOOK YORUM
Yorum

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER ARAŞTIRMA Haberleri

YAZARLAR

EN GÜVENDİĞİNİZ SİYASETÇİ KİM?


HABER ARA
HABER ARŞİVİ
resmi ilanlar
HAVA DURUMU
nöbetçi eczaneler
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Trabzonspor 26 15 3 8 59 28 53 +31
2 Başakşehir FK 26 15 3 8 50 25 53 +25
3 Galatasaray 26 14 4 8 44 20 50 +24
4 Sivasspor 26 14 5 7 47 29 49 +18
5 Beşiktaş 26 13 8 5 40 32 44 +8
6 Alanyaspor 26 12 7 7 44 25 43 +19
7 Fenerbahçe 26 11 8 7 46 34 40 +12
8 Göztepe 26 10 9 7 31 30 37 +1
9 Gaziantep FK 26 8 10 8 36 41 32 -5
10 Denizlispor 26 8 11 7 26 34 31 -8
11 Antalyaspor 26 7 10 9 29 43 30 -14
12 Gençlerbirliği 26 7 12 7 33 44 28 -11
13 Kasımpaşa 26 7 14 5 38 50 26 -12
14 Konyaspor 26 5 10 11 21 33 26 -12
15 Yeni Malatyaspor 26 6 13 7 38 40 25 -2
16 Çaykur Rizespor 26 7 15 4 26 44 25 -18
17 MKE Ankaragücü 26 5 13 8 23 45 23 -22
18 Kayserispor 26 5 14 7 28 62 22 -34
Takım O G M B A Y P AV
1 Hatayspor 28 15 5 8 38 23 53 +15
2 BB Erzurumspor 28 13 7 8 30 22 47 +8
3 Bursaspor 28 14 7 7 43 35 46 +8
4 Adana Demirspor 28 12 7 9 55 35 45 +20
5 Akhisarspor 28 12 7 9 36 31 45 +5
6 Fatih Karagümrük 28 11 7 10 40 34 43 +6
7 Altay 28 11 7 10 36 30 43 +6
8 Ümraniyespor 28 11 10 7 39 39 40 0
9 Giresunspor 27 10 9 8 30 33 38 -3
10 Keçiörengücü 28 8 9 11 21 22 35 -1
11 Balıkesirspor 28 8 9 11 30 33 35 -3
12 Menemenspor 28 9 11 8 32 38 35 -6
13 İstanbulspor 27 7 8 12 38 34 33 +4
14 Altınordu 28 7 11 10 32 39 31 -7
15 Boluspor 28 4 11 13 24 36 25 -12
16 Osmanlıspor FK 28 6 13 9 32 42 24 -10
17 Adanaspor 28 3 14 11 26 42 20 -16
18 Eskişehirspor 28 7 16 5 32 46 17 -14
Takım O G M B A Y P AV
1 Samsunspor 28 23 1 4 64 11 73 +53
2 Manisa FK 28 19 3 6 79 31 63 +48
3 Hekimoğlu Trabzon 28 17 7 4 51 34 55 +17
4 Sancaktepe FK 28 16 8 4 51 23 52 +28
5 İnegölspor 28 13 9 6 41 30 45 +11
6 Afjet Afyonspor 28 13 11 4 47 30 43 +17
7 Tarsus İdman Yurdu 28 14 13 1 45 39 43 +6
8 Pendikspor 28 11 10 7 40 39 40 +1
9 Sarıyer 28 11 10 7 34 33 40 +1
10 Zonguldak Kömürspor 28 9 10 9 35 37 36 -2
11 Çorum FK 28 11 14 3 36 42 36 -6
12 Hacettepe Spor 28 11 15 2 37 48 35 -11
13 1922 Konyaspor 28 9 13 6 38 45 33 -7
14 Kırklarelispor 28 8 11 9 25 41 33 -16
15 Başkent Akademi FK 28 9 15 4 37 41 31 -4
16 Amed Sportif 28 7 14 7 28 46 28 -18
17 Gümüşhanespor 28 7 17 4 31 57 25 -26
18 Şanlıurfaspor 28 0 27 1 10 102 14 -92
Takım O G M B A Y P AV
1 Serik Belediyespor 28 16 5 7 49 24 55 +25
2 24Erzincanspor 28 14 4 10 47 22 52 +25
3 68 Aksaray Belediyespor 28 14 6 8 43 27 50 +16
4 1928 Bucaspor 28 14 7 7 47 34 49 +13
5 Artvin Hopaspor 28 12 5 11 38 21 47 +17
6 Düzcespor 28 12 6 10 32 18 46 +14
7 Karaköprü Belediyespor 28 10 6 12 25 22 42 +3
8 Çatalcaspor 28 9 5 14 39 28 41 +11
9 Silivrispor 28 8 6 14 37 31 38 +6
10 Sultanbeyli Bld. 28 9 8 11 33 27 38 +6
11 Kızılcabölükspor 28 8 8 12 39 37 36 +2
12 Yomraspor 28 9 10 9 28 30 36 -2
13 52 Orduspor FK 28 7 7 14 21 20 35 +1
14 Çankaya FK 28 9 12 7 33 37 34 -4
15 Şile Yıldızspor 28 6 11 11 23 30 29 -7
16 Erzin Spor Kulübü 28 6 12 10 27 34 28 -7
17 Tokatspor 28 1 23 4 16 66 7 -50
18 Manisaspor 28 1 24 3 16 85 0 -69
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 12/04/2020 Başakşehir FK vs Galatasaray
 12/04/2020 Beşiktaş vs Konyaspor
 12/04/2020 Çaykur Rizespor vs Denizlispor
 12/04/2020 Fenerbahçe vs Yeni Malatyaspor
 12/04/2020 Gaziantep FK vs Antalyaspor
 12/04/2020 Gençlerbirliği vs Kasımpaşa
 12/04/2020 Göztepe vs Alanyaspor
 12/04/2020 Sivasspor vs Kayserispor
 12/04/2020 Trabzonspor vs MKE Ankaragücü
 12/04/2020 Başakşehir FK - Galatasaray Galatasaray ligdeki son 10 maçında hiç kaybetmedi  Galatasaray yenilmez
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 16/03/2020 Eskişehirspor 1 - 4 Adana Demirspor
 16/03/2020 Altınordu 1 - 1 Balıkesirspor
 15/03/2020 Osmanlıspor FK 1 - 1 Giresunspor
 15/03/2020 Akhisarspor 0 - 0 BB Erzurumspor
 15/03/2020 Adanaspor 1 - 1 Keçiörengücü
 15/03/2020 Menemenspor 2 - 2 İstanbulspor
 15/03/2020 Hatayspor 2 - 0 Ümraniyespor
 14/03/2020 Bursaspor 1 - 1 Boluspor
 14/03/2020 Fatih Karagümrük 2 - 2 Altay
 12/04/2020 Ümraniyespor - Eskişehirspor Eskişehirspor ligdeki son 7 maçında hiç kazanamadı  Ümraniyespor yenilmez
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 22/03/2020 Elazığspor 0 - 0 Ankara Demirspor
 18/03/2020 Van Spor 2 - 1 Ergene Velimeşe
 15/03/2020 Bodrumspor 0 - 1 Bandırmaspor
 15/03/2020 Kardemir Karabükspor 0 - 1 Niğde Anadolu FK
 15/03/2020 Ergene Velimeşe 0 - 3 Tuzlaspor
 15/03/2020 Van Spor 0 - 1 Sakaryaspor
 15/03/2020 Sivas Belediyespor 0 - 3 Kastamonuspor
 15/03/2020 Kahramanmaraşspor 0 - 1 Kırşehir Belediyespor
 15/03/2020 Uşak Spor 3 - 0 Elazığspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 18/03/2020 Artvin Hopaspor 0 - 1 Sultanbeyli Bld.
 18/03/2020 Yomraspor 1 - 0 Serik Belediyespor
 15/03/2020 Kızılcabölükspor 1 - 0 Erzin Spor
 15/03/2020 Manisaspor 0 - 4 68 Aksaray Belediyespor
 15/03/2020 Serik Belediyespor 0 - 0 Düzcespor
 15/03/2020 Sultanbeyli Bld. 2 - 2 Silivrispor
 15/03/2020 Çatalcaspor 1 - 1 24Erzincanspor
 15/03/2020 Tokatspor 1 - 2 1928 Bucaspor
 15/03/2020 Artvin Hopaspor 2 - 1 Çankaya FK
ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
306 Okunma
203 Okunma
182 Okunma
165 Okunma
124 Okunma
114 Okunma
103 Okunma
103 Okunma
94 Okunma
87 Okunma
84 Okunma
83 Okunma
77 Okunma
73 Okunma
70 Okunma
66 Okunma
64 Okunma
62 Okunma
62 Okunma
60 Okunma
59 Okunma
59 Okunma
58 Okunma
57 Okunma
57 Okunma
56 Okunma
56 Okunma
56 Okunma
54 Okunma
54 Okunma
54 Okunma
2239 Okunma
832 Okunma
483 Okunma
463 Okunma
443 Okunma
432 Okunma
402 Okunma
397 Okunma
387 Okunma
330 Okunma
313 Okunma
306 Okunma
302 Okunma
289 Okunma
278 Okunma
272 Okunma
272 Okunma
251 Okunma
247 Okunma
236 Okunma
231 Okunma
229 Okunma
220 Okunma
203 Okunma
197 Okunma
184 Okunma
182 Okunma
176 Okunma
167 Okunma
165 Okunma
164 Okunma
SON YORUMLANANLAR
  • HABERLER
  • VİDEOLAR
YUKARI YUKARI