Bugun...



BİR KARA DELİK YILDIZ OLUŞUMUNU ENGELLEMEYE BAŞLADI

Bir kara delikten püskürmeye başlayan plazmanın galaksideki yıldız oluşumunu engellediği keşfedildi. Evrenin ilk üç milyar yılı içinde gözlemlenen kuasardaki bulutlar oluşumunun çok erken aşamasında yer alıyor

facebook-paylas
Güncelleme: 31-03-2020 18:25:54 Tarih: 30-03-2020 17:46

BİR KARA DELİK YILDIZ OLUŞUMUNU ENGELLEMEYE BAŞLADI


Şili’nin Atacama Çölü’ndeki ALMA radyo teleskopunu kullanan Japon astronomlar, Evren’in uzak bir köşesinde nadir bir süreci saptamayı başardı. Süperkütleli kara delik bir yandan etrafındaki maddeleri silip süpürürken diğer yandan plazma püskürterek merkezinde yer aldığı galaksinin etrafındaki gaz bulutlarını dağıtarak yıldız oluşumunu engelliyor.

Araştırılan galaksinin 11 milyar ışık yılı uzakta bulunması keşfi daha da etkileyici hale geliyor. Yaklaşık 13,8 milyar yaşındaki gezegenimiz için bu uzaklık Evren’in ilk 3 milyar yılı içerisindeki bir galaksiye baktığımız anlamını taşıyor. Araştırmacılar erken evrede yakaladıkları bu olayın Evren’in geçmişine ışık tutacağını düşünüyor.

Science Alert’in haberine göre, astronomlar MG J0414+0534 isimli galaksiyi yerçekimsel merceklenme ismi verilen bir özellikten faydalanarak görüntüleyebildi. Bu Dünya’yla gözlemlenen galaksi arasında bulunan başka bir galaksi gibi yüksek kütleli bir bölgenin kaynaktan dağılarak gelen ışığı bükerek bir mercek gibi Dünya’ya odakladığı anlamına geliyor.
Tokyo Üniversitesi’nden astronom Takeo Minezaki şöyle açıklıyor:

Bu bükülme uzak nesnelerin detaylı görüntülerini mümkün kılan ‘doğal bir teleskop’ işlevi görüyor.

Araştırmacılar bu ikinci ‘teleskopu’ da kullanarak galaksinin 4 görüntüsünü oluşturmayı başardı. Araştırmacılara göre, bu görüntüler evrenin erken aşamalarının ve bu süreçte kara deliklerin etkisini kavramak için önemli bir ilk adım oldu.

Science Alert’ün haberine göre süperkütleli kara delikler ışığın bile kaçmayı başaramadığı olay ufku ismi verilen sınırlara sahip ve bu sınırın arkasından hiçbir bilgi ulaşamadığından kara delikler görülemiyor ve neler olup bittiği sadece tahmin edilebiliyor.

Ancak Evren’deki en büyük yerçekimine sahip kara delikler, olay ufuklarının dışında her fiziksel olayın uç noktalarda gerçekleştiği karmaşık bir yapıya sahip. En uç örneklerinden biri de kuasar ismi verilen ve merkezinde süperkütleli bir kara delik yer alan etkin galaksi çekirdekleri.

Galaksi yaşamının erken dönemlerinde gözlemlenen bu şiddetli evrede, galaksinin merkezi kara deliği etrafındaki bol miktarda maddeyle tam bir ziyafet çekiyor. Lavabodan boşalan suyun oluşturduğu girdaplar gibi kara deliklere akan gaz bulutları da toplanma diski denilen bir yapı oluşturuyor.

Devasa ölçekteki bu girdaplarda hızı artan ve sıkışan maddeler bir yandan sürtünmeyle sıcaklığı yükseltirken aynı zamanda farklı dalga boylarındaki ışığı güçlü biçimde üretebiliyor. Bu durum kuasarları Evren’deki en parlak nesneler haline getiriyor. 

Dahası, yüksek sıcaklıkla iyonlaşan gazların bir kısmı toplanma diskine dik şekilde kara deliğin kutuplarından ışık hızına yakın hızlarla fışkırıyor ve tıpkı jet motorlarını havayı sıkıştırıp ısıtarak püskürtmesi gibi fışkırtılan bu iyonlara da jet ismi veriliyor. Bu madde kara deliğin içinden değil, toplanma diskinin en iç kısmından geliyor.

Hakemli bilim dergisi The Astrophysical Journal Letters’de yayımlanan yeni makalede astronomlar, incelenen kara delikten püsküren bu jetlerin içinde bulunduğu galaksi boyunca etkili olarak normalde kendi içine çökerek yıldız oluşturacak gaz ve toz bulutu kümelenmelerini dağıttığını gösterdi.

Bilim insanları, toplanan bulutların dağıtarak yıldız oluşumunun bastırmasına “söndürme” ismini veriyor ve en eski galaksilerin pek çoğu söndürülmüş durumda ancak bunun nasıl gerçekleştiği henüz tam olarak çözülebilmiş değil. Kuasarların etraflarındaki maddeyi hızla döndürmesiyle oluşan kuasar rüzgarlarının söndürmede etkili olduğu düşünülen mekanizmalardan biri.

Yeni araştırma, kara deliğin kutuplarından püsküren jetlerin de bu söndürmeye katkı sağlayabileceğini gösteriyor.

Astronomların incelediği süperkütleli kara delik (MG J0414+0534) iki kutbundan da galaksisine jetler fışkırtıyor. Araştırmacılar galaksinin yerçekimiyle odaklanmış 4 görüntüsünü bir araya getirerek ve galaksiyle aramızda merceklemeyi yapan kütleçekiminin etkilerini çıkararak bu jetlerin görsellerini açığa çıkarmayı başardı.
Japonya Ulusal Astronomi Gözlemevi’nden (NAOJ) astronom Kouichiro Nakanishi şıunları söyledi:

Bu kozmik teleskop ve ALMA’nın yüksek çözünürlüklü gözlemlerini bir araya getirerek, insan gözünden 9 bin kat daha iyi sıra dışı keskin bir görüş elde ettik. Bu son derece yüksek çözünürlükle, süperkütleli  kara delikten fışkıran jetlerin etrafındaki gaz bulutlarının dağılımına ve hareketine erişebildik.

Kara delikten fırlayan jetlerin, yıldızlararası ortamdaki gaza çarpması ısı ortaya çıkarıyor. Araştırmacılar bu sıcaklık haritasından yararlanarak gaz bulutlarının saniyede 600 kilometreye kadar hız kazanabildiğini hesapladı.

Dahası araştırmacılara göre, hem gaz bulutlarının hem de kara delikten çıkan jetlerin bu tür bir galaksi için görece küçük olması jet oluşumunun çok erken aşamalarını gözlemlediğimize işaret ediyor. Bu galaksilerin nasıl söndürülmüş hale geldiğini anlamak açısından çok önemli olabilir.

Japanyo’daki Kindai Üniversitesi’nden araştırmacı Kaiki Inoue şunları ifade etti:

MG J0414+0534 jetlerinin gençliği nedeniyle mükemmel bir örnek. Jetlerin çok erken evrimsel aşamalarında bile, jetlerle gaz bulutları arasındaki kayda değer etkileşimi gösteren kanıtlara ulaştık. Keşfimizin erken Evren’deki galaksilerin evrimleşme sürecini daha iyi kavramanın yolunu açacağını düşünüyorum.

 

 

Independent 




Bu haber 63 defa okunmuştur.


Etiketler :

FACEBOOK YORUM
Yorum

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER ARAŞTIRMA Haberleri

YAZARLAR

EN GÜVENDİĞİNİZ SİYASETÇİ KİM?


HABER ARA
HABER ARŞİVİ
resmi ilanlar
HAVA DURUMU
nöbetçi eczaneler
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Trabzonspor 26 15 3 8 59 28 53 +31
2 Başakşehir FK 26 15 3 8 50 25 53 +25
3 Galatasaray 26 14 4 8 44 20 50 +24
4 Sivasspor 26 14 5 7 47 29 49 +18
5 Beşiktaş 26 13 8 5 40 32 44 +8
6 Alanyaspor 26 12 7 7 44 25 43 +19
7 Fenerbahçe 26 11 8 7 46 34 40 +12
8 Göztepe 26 10 9 7 31 30 37 +1
9 Gaziantep FK 26 8 10 8 36 41 32 -5
10 Denizlispor 26 8 11 7 26 34 31 -8
11 Antalyaspor 26 7 10 9 29 43 30 -14
12 Gençlerbirliği 26 7 12 7 33 44 28 -11
13 Kasımpaşa 26 7 14 5 38 50 26 -12
14 Konyaspor 26 5 10 11 21 33 26 -12
15 Yeni Malatyaspor 26 6 13 7 38 40 25 -2
16 Çaykur Rizespor 26 7 15 4 26 44 25 -18
17 MKE Ankaragücü 26 5 13 8 23 45 23 -22
18 Kayserispor 26 5 14 7 28 62 22 -34
Takım O G M B A Y P AV
1 Hatayspor 28 15 5 8 38 23 53 +15
2 BB Erzurumspor 28 13 7 8 30 22 47 +8
3 Bursaspor 28 14 7 7 43 35 46 +8
4 Adana Demirspor 28 12 7 9 55 35 45 +20
5 Akhisarspor 28 12 7 9 36 31 45 +5
6 Fatih Karagümrük 28 11 7 10 40 34 43 +6
7 Altay 28 11 7 10 36 30 43 +6
8 Ümraniyespor 28 11 10 7 39 39 40 0
9 Giresunspor 27 10 9 8 30 33 38 -3
10 Keçiörengücü 28 8 9 11 21 22 35 -1
11 Balıkesirspor 28 8 9 11 30 33 35 -3
12 Menemenspor 28 9 11 8 32 38 35 -6
13 İstanbulspor 27 7 8 12 38 34 33 +4
14 Altınordu 28 7 11 10 32 39 31 -7
15 Boluspor 28 4 11 13 24 36 25 -12
16 Osmanlıspor FK 28 6 13 9 32 42 24 -10
17 Adanaspor 28 3 14 11 26 42 20 -16
18 Eskişehirspor 28 7 16 5 32 46 17 -14
Takım O G M B A Y P AV
1 Samsunspor 28 23 1 4 64 11 73 +53
2 Manisa FK 28 19 3 6 79 31 63 +48
3 Hekimoğlu Trabzon 28 17 7 4 51 34 55 +17
4 Sancaktepe FK 28 16 8 4 51 23 52 +28
5 İnegölspor 28 13 9 6 41 30 45 +11
6 Afjet Afyonspor 28 13 11 4 47 30 43 +17
7 Tarsus İdman Yurdu 28 14 13 1 45 39 43 +6
8 Pendikspor 28 11 10 7 40 39 40 +1
9 Sarıyer 28 11 10 7 34 33 40 +1
10 Zonguldak Kömürspor 28 9 10 9 35 37 36 -2
11 Çorum FK 28 11 14 3 36 42 36 -6
12 Hacettepe Spor 28 11 15 2 37 48 35 -11
13 1922 Konyaspor 28 9 13 6 38 45 33 -7
14 Kırklarelispor 28 8 11 9 25 41 33 -16
15 Başkent Akademi FK 28 9 15 4 37 41 31 -4
16 Amed Sportif 28 7 14 7 28 46 28 -18
17 Gümüşhanespor 28 7 17 4 31 57 25 -26
18 Şanlıurfaspor 28 0 27 1 10 102 14 -92
Takım O G M B A Y P AV
1 Serik Belediyespor 28 16 5 7 49 24 55 +25
2 24Erzincanspor 28 14 4 10 47 22 52 +25
3 68 Aksaray Belediyespor 28 14 6 8 43 27 50 +16
4 1928 Bucaspor 28 14 7 7 47 34 49 +13
5 Artvin Hopaspor 28 12 5 11 38 21 47 +17
6 Düzcespor 28 12 6 10 32 18 46 +14
7 Karaköprü Belediyespor 28 10 6 12 25 22 42 +3
8 Çatalcaspor 28 9 5 14 39 28 41 +11
9 Silivrispor 28 8 6 14 37 31 38 +6
10 Sultanbeyli Bld. 28 9 8 11 33 27 38 +6
11 Kızılcabölükspor 28 8 8 12 39 37 36 +2
12 Yomraspor 28 9 10 9 28 30 36 -2
13 52 Orduspor FK 28 7 7 14 21 20 35 +1
14 Çankaya FK 28 9 12 7 33 37 34 -4
15 Şile Yıldızspor 28 6 11 11 23 30 29 -7
16 Erzin Spor Kulübü 28 6 12 10 27 34 28 -7
17 Tokatspor 28 1 23 4 16 66 7 -50
18 Manisaspor 28 1 24 3 16 85 0 -69
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 12/06/2020 Başakşehir FK vs Alanyaspor
 12/06/2020 Beşiktaş vs Antalyaspor
 12/06/2020 Çaykur Rizespor vs Galatasaray
 12/06/2020 Fenerbahçe vs Kayserispor
 12/06/2020 Gaziantep FK vs MKE Ankaragücü
 12/06/2020 Gençlerbirliği vs Konyaspor
 12/06/2020 Göztepe vs Trabzonspor
 12/06/2020 Sivasspor vs Denizlispor
 12/06/2020 Yeni Malatyaspor vs Kasımpaşa
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 16/06/2020 Giresunspor vs İstanbulspor
 19/06/2020 Adana Demirspor vs Osmanlıspor FK
 19/06/2020 Altay vs Akhisarspor
 19/06/2020 Balıkesirspor vs Menemenspor
 19/06/2020 BB Erzurumspor vs Eskişehirspor
 19/06/2020 Boluspor vs Altınordu
 19/06/2020 Giresunspor vs Adanaspor
 19/06/2020 İstanbulspor vs Hatayspor
 19/06/2020 Keçiörengücü vs Bursaspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 18/07/2020 Bandırmaspor vs Kahramanmaraşspor
 18/07/2020 Bayburt Özel İdare Spor vs Sivas Belediyespor
 18/07/2020 Eyüpspor vs Van Spor
 18/07/2020 Kastamonuspor vs Etimesgut Belediyespor
 18/07/2020 Kırşehir Belediyespor vs Ergene Velimeşe
 18/07/2020 Niğde Anadolu FK vs Bodrumspor
 18/07/2020 Sakaryaspor vs Kardemir Karabükspor
 18/07/2020 Tuzlaspor vs Uşak Spor
 25/07/2020 Ankara Demirspor vs Tuzlaspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 18/07/2020 Çankaya FK vs Tokatspor
 18/07/2020 Düzcespor vs Manisaspor
 18/07/2020 Erzin Spor vs Artvin Hopaspor
 18/07/2020 Karaköprü Belediyespor vs Serik Belediyespor
 18/07/2020 Silivrispor vs 52 Orduspor FK
 18/07/2020 Şile Yıldızspor vs Kızılcabölükspor
 18/07/2020 1928 Bucaspor vs Sultanbeyli Bld.
 18/07/2020 24Erzincanspor vs Yomraspor
 18/07/2020 68 Aksaray Belediyespor vs Çatalcaspor
ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
647 Okunma
243 Okunma
210 Okunma
203 Okunma
194 Okunma
193 Okunma
187 Okunma
181 Okunma
156 Okunma
143 Okunma
142 Okunma
141 Okunma
131 Okunma
129 Okunma
124 Okunma
123 Okunma
122 Okunma
121 Okunma
119 Okunma
119 Okunma
114 Okunma
113 Okunma
111 Okunma
111 Okunma
109 Okunma
107 Okunma
106 Okunma
106 Okunma
106 Okunma
106 Okunma
106 Okunma
SON YORUMLANANLAR
YUKARI YUKARI